UNDP နှင့် UN Women တို့၏ သုတေသနအသစ်အရ မြန်မာ့အကျပ်အတည်း စီးပွားရေးကြောင့် ဝင်ငွေဆုံးရှုံးမှုမှသည် အခကြေးငွေမရသော ပြုစုစောင့်ရှောက်မှု ကဏ္ဍတွင် မမျှမတဝေပုံကျ တာဝန်ယူနေရမှုအထိ အမျိုးသမီးများအပေါ် ကျရောက်နေသည့် ဝန်ထုပ်ဝန်ပိုးများကို ဖော်ပြနေသည်။"နေ့တိုင်း မနက်နိုးရင် မျက်နှာသစ်၊ ဘုရားရှိခိုးပြီး ဆိုင်ဖွင့်ပါတယ်" ဟု ကယားပြည်နယ်ရှိ အသက် ၈၆ နှစ်အရွယ် အဘွားဖြစ်သူနှင့်အတူ နေထိုင်သည့် အသက်၃၃ နှစ်အရွယ် အသေးစားလုပ်ငန်းရှင် မသင်းသင်းမာက ပြောသည်။သူမ၏တစ်နေ့တာတွင် အခကြေးငွေရသည့် အလုပ်နှင့် အခကြေးငွေမရသည့် အလုပ်များ ထပ်တူကျနေသည် - အဘွားကို ပြုစုရခြင်း၊ တူ၊ တူမများကို စာပြရခြင်း၊ စာရင်းဇယား ကူညီပေးရခြင်း၊ ညစာချက်ရခြင်း စသည်တို့ဖြစ်သည်။ ရက်တော်တော်များများတွင် သူမသည် ဝင်ငွေသို့မဟုတ် ပြုစုစောင့်ရှောက်မှု နှစ်ခုထဲမှ တစ်ခုကို စွန့်လွှတ်ရလေ့ရှိသည် - အဘွားကို တစ်နေရာရာသို့ ခေါ်သွားရန် ဆိုင်ပိတ်ရခြင်း သို့မဟုတ် ဝင်ငွေပိုကောင်းသော်လည်း အချိန်မပြောင်းသာသော အလုပ်များကို ငြင်းပယ်ရခြင်းမျိုး ဖြစ်သည်။ "ကျွန်မကို အလုပ်ခေါ်တဲ့သူတွေ ရှိပါတယ်၊ ဒါပေမဲ့ အဘွားကို ထားခဲ့ပြီး မသွားနိုင်လို့ မသွားဖြစ်ဘူး" ဟု သူမကဆိုသည်။ဤသို့ရွေးချယ်စွန့်လွှတ်ရမှုများသည် ၂၀၂၁ ခုနှစ်စစ်တပ်က အာဏာသိမ်းပြီးနောက်ပိုင်း ဖြစ်ပွားနေဆဲ ပဋိပက္ခများ၊ စီးပွားရေး ကျဆင်းမှုများနှင့် မလုံခြုံမှုများကြားတွင် တစ်နိုင်ငံလုံးအတိုင်းအတာဖြင့် ဖြစ်ပေါ်နေသည့် ပုံစံများကို ထင်ဟပ်နေသည်။ လူပေါင်း ၅,၄၀၀ ကျော်ကို စစ်တမ်းကောက်ယူထားသည့် UNDP နှင့် UN Women တို့၏ "မမျှတသော ဝန်ထုပ်ဝန်ပိုးများ- မြန်မာ့အကျပ်အတည်း စီးပွားရေးအတွင်းရှိ အမျိုးသမီးများ" (Uneven Burdens: Women in Myanmar’s Crisis Economy) ဟူသော အစီရင်ခံစာသစ်အရ အမျိုးသမီး ၄၂ ရာခိုင်နှုန်းသည် ကိုယ်ပိုင်ဝင်ငွေ လုံးဝမရှိကြဘဲ၊ ယင်းမှာ အမျိုးသားများထက် နှစ်ဆနီးပါး မြင့်မားနေသည်။ လုပ်ငန်းခွင်ပြင်ပရှိ အမျိုးသမီး ၁၀ဦးတွင် ရှစ်ဦးနီးပါးက ပြုစုစောင့်ရှောက်ရေး တာဝန်များကို အဓိကအကြောင်းရင်းအဖြစ် တင်ပြကြပြီး၊ အမျိုးသမီးများသည် အခကြေးငွေမရသော ပြုစုစောင့်ရှောက်မှုနှင့် အိမ်မှုကိစ္စများအတွက် အမျိုးသားများထက် နေ့စဉ် အချိန်နှစ်ဆပိုမို သုံးစွဲနေရသည်။ ဤမမျှတမှုသည် အလုပ်အကိုင်ရှိသော အမျိုးသမီးများတွင်ပင် လျော့နည်းမသွားပေ။ပဋိပက္ခကြောင့် ကျား၊ မ ကွာဟချက် ပိုမိုနက်ရှိုင်းလာခြင်းသုတေသနအရ ပဋိပက္ခပြင်းထန်သော ဒေသများတွင် အမျိုးသားများ၏ အလုပ်အကိုင်ရရှိမှု ၈၂ ရာခိုင်နှုန်းရှိသော်လည်း အမျိုးသမီးများမှာမူ ၆၂ရာခိုင်နှုန်းအထိ ကျဆင်းသွားကြောင်း သိရသည်။ ကယားပြည်နယ်သည် တစ်နိုင်ငံလုံးတွင် ကျား၊ မအလုပ်အကိုင် ကွာဟချက် အကြီးမားဆုံးဖြစ်ပြီး ထိုနေရာရှိ အမျိုးသမီး ၁၂ ရာခိုင်နှုန်းသာ လုံလောက်စွာ စားသောက်ရသည်။ တစ်နိုင်ငံလုံး အတိုင်းအတာဖြင့် အမျိုးသမီး ထက်ဝက်ကျော်သည် စားနပ်ရိက္ခာ မလုံလောက်မှု အတိုင်းအတာတစ်ခုအထိ ကြုံတွေ့နေရသည်။ဤဖိအားများသည် နေရပ်စွန့်ခွာ ထွက်ပြေးရမှုများကြောင့် ပိုမိုဆိုးရွားလာပြီး မြန်မာနိုင်ငံတွင် နေရပ်စွန့်ခွာ ထွက်ပြေးရသူ ၃.၇ သန်းရှိသည့်အနက် ထက်ဝက်ကျော်မှာ အမျိုးသမီးများနှင့် မိန်းကလေးငယ်များ ဖြစ်ကြသည်။ မသင်းသင်းမာနှင့် သူမ၏အဘွားသည် အိမ်မှ သုံးကြိမ်တိုင်တိုင် ထွက်ပြေးခဲ့ရသည်။ "ထွက်ပြေးရတိုင်း ရှိစုမဲ့စုလေးတွေကို ရောင်းပြီး ထွက်လာခဲ့ရတယ်" ဟု သူမက ဆိုသည်။ "ကျွန်မလက်ထဲမှာ ဘာမှမကျန်တော့ဘူး။ မလုံခြုံသလို ခံစားရပြီး ညဘက်လည်း အိပ်မပျော်ခဲ့ဘူး။" ပံ့ပိုးကူညီမှုများက ဖြစ်မြောက်အောင် စွမ်းဆောင်နိုင်သည့်အရာများUN Women နှင့် UNDP တို့သည် တစ်နိုင်ငံလုံးရှိ အမျိုးသမီးများနှင့် ၎င်းတို့၏ လူမှုအသိုက်အဝန်းများကို အရင်းအမြစ်များ၊ ကျွမ်းကျင်မှုများ၊ ဘဏ္ဍာရေး၊ ဈေးကွက်များနှင့် ဆုံးဖြတ်ချက်ချနိုင်ခွင့် အခွင့်အလမ်းများ တိုးမြှင့်ပေးခြင်းဖြင့် အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းလုပ်ငန်းများကို ပြန်လည်တည်ဆောက်ရန်နှင့် ကြံ့ကြံ့ခံနိုင်ရည်ရှိမှုကို အားကောင်းစေရန် ပံ့ပိုးပေးလျက်ရှိသည်။UN Women ထံမှ စီးပွားရေးစီမံခန့်ခွဲမှုသင်တန်းနှင့် မတည်ရန်ပုံငွေဖြင့် မသင်းသင်းမာသည် သူမ၏ ကိုယ်ပိုင်ဆိုင်ကို ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ သူမသည်မိမိလူမှုအသိုက်အဝန်း၏ လိုအပ်ချက်များကို လေ့လာပြီး ထိုအချက်အပေါ် မူတည်၍ ကုန်ပစ္စည်းများ စုဆောင်းခဲ့ရာ ယနေ့တွင် ပုံမှန်ဝင်ငွေ ရရှိနေပြီဖြစ်ပြီး ချေးငှားခြင်းထက် ကြိုတင်စီမံကိန်းချနိုင်လာသည်။ "ကျွန်မ အဘွားအတွက် လိုအပ်တဲ့ ဆေးဝါးတွေကို ဝယ်ပေးနိုင်ပြီ။ စိတ်ထဲမှာလည်း အများကြီး ပိုပြီးအေးချမ်းသွားတယ်" ဟု သူမကဆိုသည်။မသင်းသင်းမာ နေထိုင်ရာ အရပ်မှ မြောက်ဘက် ကီလိုမီတာ ငါးရာအကွာ ကချင်ပြည်နယ်၊ ငါးအူးကျေးရွာတွင် UNDP သည် ရွာရှိ အထိခိုက်လွယ်ဆုံး အမျိုးသမီး ၂၈ ဦးအား ကိုယ်ထူကိုယ်ထ အစုအဖွဲ့တစ်ခု ဖွဲ့စည်းနိုင်ရန် ပံ့ပိုးပေးခဲ့ပြီး၊ တစ်ဦးလျှင် မတည်ရင်းနှီးငွေ အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၂၀၀ စီ ထောက်ပံ့ပေးကာ ၎င်းကို မည်သို့သုံးစွဲမည်ကို အတူတကွ လွတ်လပ်စွာ ဆုံးဖြတ်ခွင့် ပေးခဲ့သည်။ အဖွဲ့သုံးဖွဲ့က ဝက်မွေးမြူရေးနှင့် နဂါးမောက်သီး စိုက်ပျိုးရေးတွင် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံခဲ့ကြပြီး စတုတ္ထအဖွဲ့ကမူ မှိုစိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်းကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ကချင်ပြည်နယ်၏ သတ္တုတွင်းလုပ်ကွက်များတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော ပဋိပက္ခများကြောင့် အိမ်ထောင်စုအများစု မှီခိုနေရသော အလုပ်အကိုင်များ ပြတ်တောက်သွားချိန်တွင် အမျိုးသမီးများ၏ လုပ်ငန်းများသည် ၎င်းတို့၏ မိသားစုများအတွက် ဘဏ္ဍာရေး အသက်သွေးကြော ဖြစ်လာခဲ့သည်။နောက်ပိုင်းတွင် လမ်းပိတ်ဆို့မှုများကြောင့် မန္တလေးမှ မှိုမျိုးအိတ်များ ပေးပို့မှုကို အနှောင့်အယှက်ဖြစ်စေသောအခါ အမျိုးသမီးများသည် အုပ်စုတစ်စု၏ လုပ်ငန်းကို ပျက်စီးမခံခဲ့ကြပေ။ ၎င်းတို့သည် အတူတကွလက်တွဲကာ မှိုမျိုးအိတ်များကို ဒေသတွင်း၌ပင် ထုတ်လုပ်နိုင်ရန် သင်တန်းများ စီစဉ်ခဲ့ပြီး ပြင်ပမှ တင်သွင်းရမှုအပေါ် မှီခိုနေရခြင်းကို ဖယ်ရှားနိုင်ခဲ့သည်။ ယင်းနောက်တွင် လုပ်ငန်း တိုးချဲ့လာပြီး ကချင်ပြည်နယ်တစ်ဝန်းရှိ နေရပ်စွန့်ခွာရသော မိသားစုများအတွက် UNDP ၏ အရေးပေါ် ရိက္ခာအကူအညီ ပက်ကေ့ဂျ်များအတွက် မှိုမျိုးအိတ်များကို ဖြန့်ဖြူးပေးနိုင်ခဲ့သည်။ ဤဖြစ်ရပ်သည် အစီရင်ခံစာ၏ ကိန်းဂဏန်းများတွင် မဖော်ပြနိုင်သော အချက်တစ်ချက်ကို သက်သေပြခဲ့သည် - ယင်းမှာ အမျိုးသမီးများသည် စုပေါင်းဦးဆောင်ခြင်း၊ အချင်းချင်း ရင်းနှီးမြှုပ်နှံခြင်းနှင့် အကျပ်အတည်းများကြားတွင် လက်တွေ့ကျသော ဖြေရှင်းနည်းများကို ရှာဖွေခြင်းတို့ ဖြစ်သည်။"အရင်က ကျွန်မ အရမ်းစကားနည်းပြီး စကားပြောဖို့ ဒါမှမဟုတ် စီးပွားရေးဆိုင်ရာ ဆုံးဖြတ်ချက်တွေချဖို့ တွန့်ဆုတ်နေခဲ့တာ" ဟု ဝက်မွေးမြူရေးမှရရှိသော ဝင်ငွေဖြင့် ရွာ၏ ပထမဆုံး ခေါက်ဆွဲဆိုင်ကို ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည့် အသက်၂၅ နှစ်အရွယ် ဒေါ်ခေါင်နော်က ပြောသည်။ "ဒီပရောဂျက်ကနေတစ်ဆင့် ကျွန်မရဲ့ အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းကို မြှင့်တင်နိုင်ခဲ့ရုံတင်မကဘဲ ခေါင်းဆောင်မှု အရည်အချင်းနဲ့ ယုံကြည်မှုကိုလည်း ရရှိခဲ့ပါတယ်။" ကွာဟချက်ကို လျှော့ချခြင်းအစီရင်ခံစာအရ မြန်မာနိုင်ငံရှိ အမျိုးသမီးများ၏ စီးပွားရေးကဏ္ဍသည် ကျယ်ပြန့်လာသော်လည်း ၎င်းတို့၏ ဝင်ငွေ၊ပိုင်ဆိုင်မှုနှင့် ဆုံးဖြတ်ချက်ချနိုင်စွမ်း အခွင့်အလမ်းများမှာ ကျဉ်းမြောင်းလာနေကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။ UNDP၊ UN Women နှင့် ၎င်းတို့၏ ဒေသတွင်း မိတ်ဖက်အဖွဲ့အစည်းများသည် အမျိုးသမီးများ၏ ကျွမ်းကျင်မှုနှင့် ပံ့ပိုးမှုများကို ရေရှည်တည်တံ့သော ဝင်ငွေအဖြစ် ပြောင်းလဲနိုင်ရန် ကူညီပေးနေသော်လည်း၊ ကမ္ဘာပေါ်တွင် ရန်ပုံငွေ အနည်းဆုံးရရှိသော အကျပ်အတည်းများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည့် ဤအခြေအနေတွင် ပိုမိုကြီးမားသော ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုများ လိုအပ်နေပါသည်။ ကွာဟချက်ကို လျှော့ချရန်အတွက် အမျိုးသမီးများ တစ်ဦးတည်း ထမ်းပိုးထားရသည့် အခကြေးငွေမရသော ဝန်ထုပ်ဝန်ပိုးကို သက်သာစေမည့် ပြုစုစောင့်ရှောက်ရေး ဝန်ဆောင်မှုများ၊ မြေယာ၊ပိုင်ဆိုင်မှုနှင့် ဘဏ္ဍာရေးဆိုင်ရာ အခွင့်အရေးများကို အာမခံချက်ပေးခြင်း၊ ပဋိပက္ခဒဏ် အပြင်းထန်ဆုံး ခံရသော နေရာများသို့ ရောက်ရှိနိုင်မည့် သင့်တင့်လျောက်ပတ်သော အလုပ်အကိုင်များ လိုအပ်ပါသည်။"သူမတစ်ယောက်တည်း မခံစားသင့်ပါဘူး" ဟု မိမိကဲ့သို့ အခြေအနေမျိုး ကြုံတွေ့နေရသည့် အခြားအမျိုးသမီးများကို ရည်ညွှန်း၍ မသင်းသင်းမာက ပြောသည်။ "သူမ လက်မလျှော့သင့်ပါဘူး။ အဲဒါဖြစ်နိုင်တယ်ဆိုတာကို ကျွန်မ ပြောပြချင်ပါတယ်။" အစီရင်ခံစာ အပြည့်အစုံကို ဖတ်ရှုရန် - Uneven Burdens: Women in Myanmar’s Crisis Economy  *ဤဇာတ်ကြောင်းကို UNDP Myanmar website ၌ ၂၀၂၆ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၁၃ ရက်နေ့တွင် မူရင်းထုတ်ဝေထားပါသည်။

ရန်ကုန်၊ မြန်မာ — ရန်ကုန်မြို့ရှိ လူဦးရေသိပ်သည်းသည့် စက်မှုမြို့နယ်တစ်ခုဖြစ်သော လှိုင်သာယာမြို့နယ်တွင် လူနေထိုင်မှုကျပ်တည်းခြင်းနှင့် သွားလာရွှေ့ပြောင်းမှုမြင့်မားခြင်းတို့ကြောင့် တီဘီရောဂါ ကူးစက်ပျံ့နှံ့နိုင်ခြေ ပိုမိုမြင့်မားနေပြီး ရပ်ရွာလူထုအတွင်း တိတ်တဆိတ် ဆက်လက်ပျံ့နှံ့ နေဆဲဖြစ်သည်။ဒေသခံများစွာ၏ နေ့စဉ်ဘဝသည် အလုပ်ချိန်ရှည်ကြာခြင်း၊ စီးပွားရေးအခက်အခဲများနှင့် ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှုသို့ လက်လှမ်းမီနိုင်မှု ကန့်သတ်ချက်များအောက်တွင် ဖြတ်သန်းနေရသည်။ ထိုအခြေအနေတွင် ဆက်တိုက်ချောင်းဆိုးနေသည့် လက္ခဏာတစ်ခုတောင် ရောဂါပိုမို ဆိုးရွားလာသည့်အထိ စစ်ဆေးမှုမခံရဘဲ ကျန်ရှိနေနိုင်သည်။အသက် ၇၂ နှစ်အရွယ် ဦးမောင်စီအတွက် ရောဂါကို စောစောစီးစီးသိပြီး အချိန်မီ ကုသမှုခံယူခြင်းက ကြီးမားသော ရလဒ်ကောင်းတစ်ခု ဖြစ်စေခဲ့ပါသည်။“ကျွန်တော် ချောင်းဆိုးတာ မပျောက်ဘဲ ဆက်တိုက်ဖြစ်လာပါတယ်” ဟု ၎င်းက ပြောသည်။ “ကျန်းမာရေးစေတနာ့ဝန်ထမ်းတစ်ဦးက စစ်ဆေးကြည့်ဖို့ တိုက်တွန်းပြီး ရင်ဘတ်ဓာတ်မှန် စစ်ဆေးနိုင်ဖို့ ဆေးခန်းသို့ သွားရောက်နိုင်အောင် ကူညီပေးခဲ့ပါတယ်။”ဆေးစစ်ချက် အဖြေတွေအရ သူ့ရဲ့ အဆုတ်မှာ အနာအစက်အပြောက် သေးသေးလေးတစ်ခု ရှိနေတာကို တွေ့ရှိခဲ့ရပြီး ရောဂါကို စောစောစီးစီး သိရှိသွားတဲ့အတွက် ကုသမှုကိုလည်း ချက်ချင်း လျင်လျင်မြန်မြန် စတင်နိုင်ခဲ့ပါတယ်။“ကျွန်တော် ဒီရောဂါကို မိသားစုဝင်တွေကို ရောဂါကူးစက်သွားမလားဆိုပြီး အလွန်စိုးရိမ်ခဲ့ပါတယ်” ဟု ၎င်းက ပြောသည်။“ဒါပေမယ့် ကျွန်တော်ဆီကနေ သူတို့ဆီ မကူးစက်ခဲ့တဲ့အတွက် စိတ်သက်သာရာရပြီး ဝမ်းသာမိပါတယ်။”   ဤကဲ့သို့ တီဘီရောဂါကုသမှုအောင်မြင်မှုများရှိသော်လည်း ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု လုပ်ငန်းစဉ်တွေဟာ တစ်နေရာတည်းတွင် ရောဂါရှာဖွေခြင်း၊ ကုသခြင်း မဆောင်ရွက်နိုင်ခြင်းက အဓိက စိန်ခေါ်မှုကြီးတစ်ခုအဖြစ် ရှိနေဆဲဖြစ်ပါသည်။ မြို့နယ်အနှံ့မှ လွှဲပြောင်းပေးပို့တဲ့ လူနာတွေကို လက်ခံကုသပေးနေတဲ့ တီဘီ (TB) ဆေးခန်းမှာ တာဝန်ထမ်းဆောင်နေသော ဒေါက်တာဖြိုးသီဟထွန်းကလည်း လူနာအများအပြားဟာ ဆေးရုံ၊ ဆေးခန်း လွှဲပြောင်းကုသမှု လမ်းကြောင်းတစ်လျှောက်မှာတင် တိကျတဲ့ ကုသမှုဆီ မရောက်ဘဲ ပျောက်ဆုံးသွား (ကုသမှုပြတ်တောက်ခြင်း၊ ဆေးရုံ၊ ဆေးခန်းသို့ မသွားတော့ခြင်း) တတ်သည်ဟု ဆိုပါသည်။“ကျွန်တော်တို့  တီဘီသံသယရှိသူတွေကို ဒီမှာ စစ်ဆေးပြီး သလိပ်နမူနာတွေကို အခြားဌာနတစ်ခုဆီ ပို့ရပါတယ်။ ထို့နောက် အတည်ပြုလူနာတွေကို ကုသမှုစတင်နိုင်ဖို့ မြို့နယ်တီဘီဌာနဆီ ပြန်လွှဲရပါတယ်” ဟု ၎င်းက ပြောသည်။ “ဒီအဆင့်တွေကြားမှာ လူနာအချို့ ဆက်လက်စောင့်ကြည့်ကုသမှုမှ မခံယူပဲ ပျက်ကွက်သွားတတ်ပါတယ်။”လှိုင်သာယာမြို့နယ်တွင် နေထိုင်သောဒေသခံအများစုမှာ စက်ရုံအလုပ်သမားများနှင့် ရွှေ့ပြောင်းအလုပ်သမားများဖြစ်ကြသဖြင့် တီဘီရောဂါ ကူးစက်ပျံ့နှံ့နိုင်ခြေ ပိုမိုမြင့်မားနေသည်။“လူနေထူထပ်တဲ့ အခြေအနေတွေက တီဘီရောဂါကူးစက်မှုကို အလွန်လွယ်ကူစေပါတယ်။ လွှဲပြောင်းကုသမှုခရီးစဉ်အတွင်း သံသယရှိတီဘီလူနာတွေကို ဆက်လက်မလိုက်နိုင်တော့တဲ့အခါ ရပ်ရွာအတွင်း နောက်ထပ် ရောဂါကူးစက်ပြန့်ပွားနိုင်ခြေ ပိုမိုမြင့်မားလာပါတယ်” ဟု ၎င်းက ဆိုသည်။   ခေါင်းစဉ်-လှိုင်သာယာမြို့နယ်ရှိ  တီဘီ (TB) ဆေးခန်းတွင်  ဦးမောင်စီအား အခြားတီဘီ(TB) ရောဂါဝေဒနာရှင်များကို တွေ့ရစဉ်။ ဓာတ်ပုံ-© WHO Myanmarတီဘီရောဂါအားအောင်မြင်စွာကုသနိုင်ရန်အတွက် နောက်ဆက်တွဲစစ်ဆေးမှုခံယူရန် သို့မဟုတ် လွှဲပြောင်းကုသမှုကို အပြီးသတ်ရန် အလွန်အရေးကြီးပါသည်။ ငွေကြေးအခက်အခဲသည် လူနာများအနေဖြင့် တီဘီရောဂါအား ဆက်လက်ကုသမှုခံယူခြင်းမှ ပျက်ကွက်ရခြင်း၏ အဓိကအကြောင်းရင်းတစ်ရပ် ဖြစ်ပါသည်။ နောက်အကြောင်းအရင်းတစ်ချက်မှာ ဆေးခန်းသို့ သွားရောက်ရန် အချိန်ယူရခြင်းသည် ၎င်းတို့၏ နေ့စဉ်ဝင်ငွေကို ထိခိုက်စေနိုင်ခြင်းပင်ဖြစ်ပါသည်။ ထို့အပြင် လူနာအများစုသည် မိသားစုဝင် သို့မဟုတ် အဖော်တစ်ဦးလိုက်ပါရန် လိုအပ်သောကြောင့် အလုပ်ပျက်ချိန်နှင့် နေ့စဉ်ဝင်ငွေဆုံးရှုံးမှုသည် နှစ်ဆတိုးလာနိုင်ပြီး မိသားစုများအတွက် ဝန်ထုပ်ဝန်ပိုး ပိုမိုကြီးလာသည်။“ကျွန်တော်တို့ရဲ့ လူနာအများစုက ရွှေ့ပြောင်းအလုပ်သမားတွေပါ” ဟု ဒေါက်တာဖြိုးက ရှင်းပြသည်။ “ဆေးကုသမှုခံယူဖို့အတွက် သူတို့ရဲ့သွားလာစရိတ်တွေကိုတောင် ရုန်းကန်နေရပြီး အကြိမ်ကြိမ်သွားရောက်ဆေးကုသမှုခံယူဖို့အတွက် စရိတ်ကို အမြဲတမ်းမတတ်နိုင်ကြပါဘူး။”“ကျွန်တော်တို့ ခရီးစရိတ်အကူအညီတွေ ပေးနေပေမယ့် စရိတ်တွေမြင့်တက်လာတာက ကျွန်တော်တို့ရဲ့အကူအညီလုံလောက်မှုမရှိတော့ပါဘူး” ဟု ၎င်းက ထပ်လောင်းပြောသည်။ဤအခြေအနေအရပ်ရပ်ကြောင့် လူနာအများအပြားသည် လွှဲပြောင်းကုသမှုအတွင်း ပျောက်ဆုံးသွားကြသည်။ ဤကွာဟချက်သည် တီဘီရောဂါကုသမှုအောင်မြင်မှုကို တိုက်ရိုက်ထိခိုက်စေပါသည်။   ရပ်ရွာကျန်းမာရေး စေတနာ့ဝန်ထမ်းများသည် ဤကွာဟချက်များကို ပေါင်းကူးပေးရာတွင် အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ပြီး လူထုများအား မရှိမဖြစ်လိုအပ်သော တီဘီရောဂါဝန်ဆောင်မှုများနှင့် ချိတ်ဆက်ပေးလျက်ရှိပါသည်။“ကျွန်မက MHAA ရဲ့ ရပ်ရွာကျန်းမာရေး စေတနာ့ဝန်ထမ်း မစမ်းသီတာပါ” ဟု သူမက ဆိုသည်။ “ကျွန်မတို့ဟာ သံသယရှိတီဘီလူနာတွေကို ရှာဖွေဖော်ထုတ်ခြင်း၊ အသိပညာပေးလုပ်ငန်းတွေ ဆောင်ရွက်သလို ရောဂါရှာဖွေစစ်ဆေးမှုနဲ့ ကုသမှုကို လက်လှမ်းမီနိုင်အောင်လည်း ကူညီပေးပါတယ်။”ရပ်ရွာအတွင်း အသိပညာပေးဟောပြောပွဲများမှတစ်ဆင့် တီဘီရောဂါဆိုင်ရာ အသိပညာများ တိုးတက်လာပြီး ယခုအခါ လူအများအပြားသည် မိမိဘာသာ ဆေးခန်းသို့ လာရောက်စစ်ဆေးမှုများ ပြုလုပ်လာကြသည်ကိုတွေ့မြင်ရပါသည်။

“ကျွန်မတို့ တီဘီရောဂါသံသယရှိလူနာတွေကို တွေ့ရှိတဲ့အခါ အခမဲ့တီဘီဆေးခန်းတွေဆီ လွှဲပြောင်းပေးပါတယ်” ဟု သူမက ဆိုသည်။ “ငွေကြေးအခက်အခဲနဲ့ ရင်ဆိုင်နေရပြီး ကုသမှုခံယူရာမှာ ဝင်ငွေဆုံးရှုံးနိုင်ခြေရှိတဲ့ လူနာတွေအတွက် သွားလာစရိတ်တွေဟာ သိသာထင်ရှားတဲ့ အတားအဆီးတစ်ခုဖြစ်နိုင်တာကြောင့် ကျွန်မတို့ ကုသမှုအတွင်း ခရီးစရိတ်တွေကိုလည်း ပံ့ပိုးပေးပါတယ်။”“ကုသမှုကာလအတွင်း သွားလာစရိတ်ကိုလည်း ကူညီပေးပါတယ်။ သွားလာစရိတ်ဟာ ငွေကြေးအခက်အခဲရှိပြီး ကုသမှုခံယူဖို့ သွားလာချိန်မှာ ဝင်ငွေဆုံးရှုံးနိုင်ခြေရှိတဲ့ လူနာတွေအတွက် ကြီးမားတဲ့ အတားအဆီး ဖြစ်နိုင်တယ်ဆိုတာ ကျွန်မတို့ သိထားပါတယ်။”"ကုသမှုကာလအတွင်း ခရီးစရိတ်များသည် လူနာများအတွက် ကြီးမားသောအခက်အခဲတစ်ရပ် ဖြစ်နိုင်သည်ကို ကျွန်ုပ်တို့ နားလည်ပါသည်။ အထူးသဖြင့် ငွေကြေးအခက်အခဲရှိပြီး ကုသမှုခံယူရန် သွားရင်း ၀င်ငွေဆုံးရှုံးနိုင်သည့် လူနာများအတွက် ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ကျွန်ုပ်တို့သည် ခရီးစရိတ်များကိုလည်း ပံ့ပိုးပေးပါသည်။"သို့သော် ငွေကြေးဆိုင်ရာ အတားအဆီးများသည် မိသားစုအများအပြားအတွက် အဓိကစိန်ခေါ်မှုတစ်ရပ်အဖြစ် ရှိနေဆဲဖြစ်ကြောင်း သူမက မှတ်ချက်ပြုပါသည်။ တွေ့ဆုံမေးမြန်းမှုများတစ်လျှောက်တွင် အန္တရာယ်များသောဒေသများတွင် တီဘီရောဂါအားအောင်မြင်စွာထိန်းချုပ်နိုင်မှုသည် ထိရောက်သော ရောဂါရှာဖွေကုသမှုအပေါ်တွင်သာမက ဝန်ဆောင်မှုများကို လက်လှမ်းမီနိုင်စေရန်နှင့် လူနာများရင်ဆိုင်နေရသော လက်တွေ့အခြေအနေများအပေါ် အခြေခံ၍ ဒီဇိုင်းထုတ်ဆောင်ရွက်ရန်လည်း မူတည်ပါသည်။ ဒေါက်တာဖြိုးက ရလဒ်များကို ပြောင်းလဲစေနိုင်သည်ဟု ယုံကြည်သည်။တွေ့ဆုံမေးမြန်းမှုများအတွင်း ထင်ရှားစွာ ပေါ်လွင်လာသော သတင်းစကားတစ်ခုမှာ တီဘီထိန်းချုပ်ရေးသည် ထိရောက်သော ရောဂါရှာဖွေခြင်းနှင့် ကုသခြင်းအပေါ်သာ မူတည်သည့်အရာ မဟုတ်ဘဲ လူနာများ ရင်ဆိုင်နေရသော လက်တွေ့ဘဝအခြေအနေများနှင့် ကိုက်ညီပြီး လက်လှမ်းမီရလွယ်ကူသော ဝန်ဆောင်မှုများကို ဖန်တီးပေးနိုင်ခြင်းအပေါ်လည်း မူတည်နေသည်ဆိုသည့် အချက်ဖြစ်သည်။ ပိုမိုပေါင်းစည်းချိတ်ဆက်ထားသော ဝန်ဆောင်မှုပုံစံတစ်ခုသည် ရလဒ်များကို ပြောင်းလဲတိုးတက်စေနိုင်ကြောင်း ဒေါက်တာ ဖြိုးသီဟထွန်းက ယုံကြည်သည်။“အန္တရာယ်များတဲ့ ဒေသတွေမှာ အစုလိုက်စစ်ဆေးခြင်းနဲ့ တီဘီရောဂါစစ်ဆေးကုသမှုဆိုင်ရာဝန်ဆောင်မှုများကို တစ်နေရာတည်းတွင်ပေးနိုင်ရင် ရောဂါကို စောစီးစွာသိရှိခြင်းနဲ့ ကုသမှုအောင်မြင်မှုကို သိသိသာသာ တိုးတက်စေမှာပါ” ဟု ၎င်းက ဆိုသည်။“ရောဂါကူးစက်မှုအန္တရာယ် မြင့်မားတဲ့ဒေသတွေမှာ လူထုအခြေပြု အစုလိုက် ရောဂါရှာဖွေရေးနဲ့ တစ်နေရာတည်းမှာတင် အလုံးစုံ ဝန်ဆောင်မှုပေးနိုင်တဲ့ တီဘီစောင့်ရှောက်မှုလုပ်ငန်း (One-stop TB service) ကို တည်ထောင်ပေးနိုင်မယ်ဆိုရင် ရောဂါကို စောစောစီးစီး ရှာဖွေတွေ့ရှိနိုင်မှုနဲ့ ကုသမှု အောင်မြင်မှုနှုန်းတွေကို သိသိသာသာ မြင့်မားလာစေမှာ ဖြစ်ပါတယ်” ဟု ၎င်းက ပြောသည်။လက်ရှိတွင် လူနာများသည် စစ်ဆေးခြင်းမှ ဓာတ်ခွဲစစ်ဆေးခြင်းနှင့် ကုသမှုစတင်ခြင်းအထိ ဌာနများစွာကြားတွင် သွားလာနေကြရသည်။“ဒီအဆင့်ပေါင်းများစွာပါတဲ့ လုပ်ငန်းစဉ်ကြောင့် တစ်ခါတစ်ရံ လွှဲပြောင်းကုသမှုအတွင်း လူနာတွေ ပျောက်ဆုံးသွားတတ်ပါတယ်” ဟု ၎င်းက ရှင်းပြသည်။ “တီဘီရောဂါဝန်ဆောင်မှုအားလုံးကို တစ်နေရာတည်းတွင်ပေးနိုင်ပါက ဒီကွာဟချက်တွေကို လျှော့ချပေးနိုင်မှာပါ။”ဤစနစ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ကွာဟချက်များသည် လူနာအများအပြားရင်ဆိုင်နေရသော လက်တွေ့အခြေအနေများကြောင့် ပိုမိုဆိုးရွားလာသည်။ ဝန်ဆောင်မှုပေးသူများနှင့် ရပ်ရွာစေတနာ့ဝန်ထန်းများအတွက် တီဘီရောဂါသည် ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ စိန်ခေါ်မှုတစ်ခုသာမက ရွှေ့ပြောင်းသွားလာမှု၊ ဆင်းရဲနွမ်းပါးမှုနှင့် ကုသမှုကိုလက်လှမ်းမီမှုဆိုင်ရာ အတားအဆီးများဖြင့် ပုံဖော်ထားသော စနစ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ပြဿနာတစ်ခုလည်းဖြစ်ပါသည်။“လူနာအများအပြားဟာ သူတို့ရဲ့ ဇာတိနေရပ်တွေဆီ ပြန်လေ့ရှိကြတဲ့ ရွှေ့ပြောင်းလုပ်သားတွေ ဖြစ်ကြပါတယ်” ဟု ဒေါက်တာဖြိုးက ဆိုသည်။ “ကုသမှုအတွက် ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု စဉ်ဆက်မပြတ် ဆက်လက်မရရှိရင် သူတို့ဟာ တီဘီရောဂါကို (သူတို့ကိုယ်တိုင်လည်း)  မသိလိုက်ဘဲ သူတို့မြို့မှာရှိတဲ့ တစ်ခြားသူတွေကိုထပ်မံကူးစက်ပြန့်ပွားစေစေနိုင်ပါတယ်။”ထို့ကြောင့် ဒေသအလိုက် အလွယ်တကူ ရရှိနိုင်ပြီး ပေါင်းစည်းချိတ်ဆက်ထားသော ဝန်ဆောင်မှုများကို အားဖြည့်ခြင်းသည် တစ်ဦးချင်းလူနာများ၏ ကုသမှုရလဒ်များ တိုးတက်စေရန်သာမက ရပ်ရွာများနှင့် ဒေသများအကြား ရောဂါကူးစက်ပျံ့နှံ့မှုကို လျှော့ချရန်အတွက်လည်း မရှိမဖြစ်လိုအပ်သည်။ "လှိုင်သာယာမှာ ကြုံတွေ့နေရတဲ့ အခြေအနေဟာ ထူးခြားဆန်းပြားတဲ့ စိန်ခေါ်မှုတစ်ခုတော့ မဟုတ်ပါဘူး။ ရောဂါဖြစ်ပွားမှုနှုန်း မြင့်မားပြီး လူဦးရေ ရွှေ့ပြောင်းသွားလာမှု များပြားတဲ့ ဒေသတွေရဲ့ မြေပြင်ပကတိ အရှိတရားကို ထင်ဟပ်နေတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီလိုနေရာမျိုးတွေမှာ ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု စနစ်တွေဟာ ရောဂါရှာဖွေမှု၊ကုသမှု တစ်စုတစ်စည်းတည်းမရှိဘဲ တီဘီရောဂါကို ထိထိရောက်ရောက် ထိန်းချုပ်နိုင်ဖို့အတွက် ဆက်လက်ပြီး အဟန့်အတား ဖြစ်စေတာပဲ ဖြစ်ပါတယ်"လွှဲပြောင်းမှုအဆင့်များစွာ၊ ခရီးဝေးသွားလာရခြင်းနှင့် စီးပွားရေးကန့်သတ်ချက်များကို ရင်ဆိုင်ဖြတ်သန်းရသော လူနာများအတွက် စနစ်အတွင်းရှိ ကွာဟချက်များသည် ကုသမှု ပြီးမြောက်နိုင်ခြင်းနှင့် ဆက်လက်စောင့်ကြည့်ကုသမှုမှ လွဲချော်သွားခြင်းကြား ကွာခြားချက် ဖြစ်လာနိုင်သည်။“တစ်နေရာတည်းတွင်ရရှိနိုင်သော တီဘီရောဂါဝန်ဆောင်မှုတစ်ခုက ဒီကွာဟချက်တွေကို လျှော့ချပေးနိုင်ပြီး လူနာတွေကို ကုသမှုအတွင်း ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ဖို့ ကူညီပေးမှာပါ” ဟု ဒေါက်တာဖြိုးက ဆိုသည်။ “ဒါက လိုအပ်ချက်အရှိဆုံးသူတွေအတွက် ရောဂါရှာဖွေခြင်းနဲ့ ကုသမှုကို ပိုမိုလက်လှမ်းမီနိုင်စေမှာပါ။”တီဘီအလွယ်တကူ ကူးစက်ပျံ့နှံ့နိုင်သော်လည်း ကုသမှုသို့ လက်လှမ်းမီမှု ကန့်သတ်နေသည့် ရပ်ရွာလူထုများတွင် ပေါင်းစည်းချိတ်ဆက်ထားသော လူနာဗဟိုပြု ဝန်ဆောင်မှုများကို အားဖြည့်ခြင်းသည် တစ်ဦးချင်း၏ ကုသမှုရလဒ်များ တိုးတက်စေရုံသာမက ကူးစက်ပျံ့နှံ့မှုကွင်းဆက်ကို ဖြတ်တောက်နိုင်ရန်လည်း မရှိမဖြစ်လိုအပ်သည်။ဒေါက်တာ ဖြိုးသီဟထွန်းက အလေးပေးပြောကြားသည့်အတိုင်း “ဝန်ဆောင်မှုတွေကို တစ်နေရာတည်းမှာ ပေါင်းစည်းပြီး ရပ်ရွာလူထုအနီးသို့ ပိုမိုနီးကပ်အောင် ဆောင်ရွက်နိုင်မယ်ဆိုရင် တီဘီကို စောစီးစွာ ရှာဖွေတွေ့ရှိနိုင်မယ်၊ ထိရောက်စွာ ကုသနိုင်မယ်၊ ထပ်မံပျံ့နှံ့ခြင်းကိုလည်း ကာကွယ်နိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။”တီဘီရောဂါ ကင်းစင်ပပျောက်ရေး ကြိုးပမ်းမှုတွင် လူနာတိုင်း အချိန်မီ ရောဂါရှာဖွေကုသမှု ရရှိစေရန် သေချာစေခြင်းနှင့် ကုသမှုနောက်ဆက်တွဲ လမ်းကြောင်းမှ ပျောက်ဆုံး (ကုသမှုပြတ်တောက်) ခြင်း၊ ခြေရာမလွတ်စေရေးမရှိစေရန် ဆောင်ရွက်ခြင်းတို့သည် လုပ်ငန်းစဉ်အားလုံးအနက် အရေးပါဆုံးသော ခြေလှမ်းတစ်ရပ် ဖြစ်နိုင်ပါသည်။ *ဤဇာတ်ကြောင်းကို WHO website ၌ ၂၀၂၆ခုနှစ် ဇူလိုင်လ 8ရက်နေ့တွင် မူရင်းထုတ်ဝေထားပါသည်။ 

ညနေခင်းအတော်များများမှာ မချာတစ်ယောက် ထင်းမီးဖိုငယ်လေးပေါ် တင်ထားတဲ့ ဒယ်အိုးကြီးရှေ့မှာ ရပ်ပြီး  အဝါရောင်တောက်တောက် ကုလားပဲ အနှစ်တွေနဲ့ တိုဟူးကြော်နေတတ်ပါတယ်။ သူမကြော်နေတဲ့ အပြင်ဘက်မှာ ကြွပ်ရွပြီး အတွင်းသား နူးညံ့တဲ့ တိုဟူးကြော်၊ ဒါမှမဟုတ် ပါးလွှာပြီး ဖောင်းကြွ ကြွပ်ရွနေတဲ့ တိုဟူးခြောက်ကြော်ဟာ မြန်မာ့   လမ်းဘေးအစားအစာတစ်မျိုးဖြစ်ပါတယ်။ သူမရဲ့ကလေးတွေ နောက်တစ်နေ့ ဈေးမှာ အဆင်သင့်ရောင်းဖို့အတွက်  တိုဟူးကြော်တွေကို ထုပ်ပိုးနေကြစဉ်မှာ တိုဟူးတွေဟာ တဖြောက်ဖြောက်၊  တစီစီနဲ့ အသံတွေ မြည်နေပါတယ်။ မီးခိုးငွေ့တွေဟာ တောင်ငူမှာရှိတဲ့ သူတို့အိမ်နံရံတွေမှာသာမက သူတို့ရဲ့ ဆံပင်တွေနဲ့ အဝတ်အစားတွေကိုပါ စွဲထင်နေတော့တာပါပဲ။“တိုဟူးကြော်ထုပ်ပေါင်း ရာနဲ့ချီပြီး ထုတ်လုပ်ရတာဆိုတော့ တိုဟူးကြော်တဲ့အခါ အနံ့က တော်တော်လေး ပြင်းပါတယ်” လို့ သူမက ရယ်မောရင်း ပြောပြပါတယ်။ “ဒါပေမဲ့ ကျွန်မတို့ကတော့ ဒီအနံ့နဲ့ ဒီအသံကို နှစ်သက်ပါတယ်။ ဒီနေရာမှာ ဒါဟာ ကျွန်မတို့မိသားစု ဝမ်းစာရေးအတွက် ထောက်ပံ့ပေးနေတဲ့အရာပဲလေ”၂၀၂၃ ခုနှစ်တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့တဲ့ ပဋိပက္ခတွေကြောင့် မချာနဲ့ သူမရဲ့ မိသားစုဟာ မော်တော်ဆိုင်ကယ်တွေပေါ်် ရသမျှပစ္စည်းတွေကို တင်ဆောင်ကာ ကချင်ပြည်နယ်ရှိ သူမတို့ရဲ့ ကျေးရွာကို စွန့်ခွာထွက်ပြေးခဲ့ကြရပါတယ်။  သင်းအုပ်ဆရာတစ်ဦးဖြစ်သူ သူမရဲ့ ခင်ပွန်းနဲ့အတူ ယခုအခါတွင် တောင်ငူမြို့ရှိ ငှားရမ်းထားတဲ့ အိမ်တစ်လုံးမှာ သူမတို့ရဲ့ သားသမီးအရင်းတွေ၊ မွေးစားသားသမီး (၃) ဦးနဲ့ သက်ကြီးရွယ်အို ဘိုးဘွားများအပါအဝင် မိသားစုဝင် (၁၅) ဦးနှင့်အတူ စုပေါင်းနေထိုင်လျက်ရှိပါတယ်။ ပြင်သစ်အစိုးရမှ ရန်ပုံငွေပံ့ပိုးပေးပြီး ကုလသမဂ္ဂ အမျိုးသမီးအဖွဲ့ (UN Women) နှင့် ကုလသမဂ္ဂ လူဦးရေ ရန်ပုံငွေအဖွဲ့ (UNFPA) တို့မှ ပူးပေါင်း အကောင်အထည်ဖော် ဆောင်ရွက်နေတဲ့ စီမံချက်မှ ထောက်ပံ့ငွေ ရရှိပြီးနောက် သူမဟာ ပိုမိုကောင်းမွန်တဲ့ ချက်ပြုတ်ရေးကိရိယာတွေနဲ့ ကုန်ကြမ်းတွေကို ဝယ်ယူခဲ့ပြီး၊ ထုတ်လုပ်မှုကို တိုးမြှင့်ကာ ဖောက်သည်အသစ်တွေကိုလည်း ရောင်းချနိုင်ခဲ့ပါတယ်။ ထို့အပြင် ကူညီပေးရန်အတွက် ရပ်ကွက်ထဲက အခြားသော စစ်ဘေးရှောင်အမျိုးသမီး နှစ်ဦးကိုလည်း ငှားရမ်းခဲ့ပါတယ်။  ကျောင်းလခ၊ စားစရိတ်နဲ့ အိမ်ငှားခတို့ကို လုံလောက်စွာ ပေးချေနိုင်တဲ့ ပုံမှန်ဝင်ငွေလမ်းကြောင်းတစ်ခုကို မချာ တည်ဆောက်နိုင်ခဲ့ပြီး၊ သူမရဲ့ မိသားစုအတွက် သူမနှင့် မရင်းနှီးတဲ့ အရပ်ဒေသတစ်ခုမှာ အတိုင်းအတာတစ်ခုအထိ တည်ငြိမ်မှုရှိလာအောင် ဖန်တီးနိုင်ခဲ့ပါတယ်။“ကျွန်မ မိသားစုအတွက် သာမက ကျွန်မပတ်ဝန်းကျင်မှာရှိတဲ့ အမျိုးသမီးတွေအတွက်ပါ ကူညီပံ့ပိုးပေးနိုင်တဲ့အတွက် ကျေးဇူးတင်ရပါတယ်” ဟု သူမက ပြောပြပါတယ်။ မြန်မာနိုင်ငံရဲ့ အကျပ်အတည်းဟာ ကမ္ဘာပေါ်မှာ ရန်ပုံငွေ ထောက်ပံ့မှု ရရှိမှု အနည်းဆုံးရရှိတဲ့ လူသားချင်းစာနာမှုဆိုင်ရာ အရေးပေါ်အခြေအနေများအနက်မှ  တစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။ ၂၀၂၆ ခုနှစ်အတွင်း  လူဦးရေ ၃.၇ သန်းမှာ နေရပ်စွန့်ခွါ တိမ်းရှောင်ခဲ့ကြပြီး ယင်းတို့အနက်မှ ထက်ဝက်ကျော်မှာ အမျိုးသမီးများနှင့် မိန်းကလေးငယ်များ ဖြစ်ကြပါတယ်။ အမျိုးသားများသည် ပဋိပက္ခများအတွင်း သေဆုံးကြရခြင်း (သို့မဟုတ်) မိမိတို့၏ မြေယာနှင့် ပိုင်ဆိုင်မှုများကို ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ရန်အတွက် ပဋိပက္ခဖြစ်ပွားရာ ကျေးရွာများတွင် ကျန်ရစ်ခဲ့ကြခြင်းတို့ကြောင့် အိမ်ထောင်စုများတွင် အမျိုးသားများ မရှိတော့သည့် အခြေအနေမျိုး မကြာခဏ ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိပါတယ်။ ထိုအခါ အမျိုးသမီးများမှာ များသောအားဖြင့် ပိုင်ဆိုင်မှုနည်းပါးခြင်း၊ ဈေးကွက်သို့ ချိတ်ဆက်နိုင်မှု အားနည်းခြင်းနှင့် ငွေကြေးဆိုင်ရာ လုံခြုံမှုမရှိ ခြင်း စသည့် အခက်အခဲများကိုလည်း ရင်ဆိုင်ကြရသည့်အခြေအနေ၌ မိသားစုအား အဓိကပြုစုစောင့်ရှောက်သူများနှင့် အဓိက ဝင်ငွေရှာဖွေသူများ ဖြစ်လာကြရပါတယ်။ ကုလသမဂ္ဂ အမျိုးသမီးအဖွဲ့ (UN Women) နှင့် ကုလသမဂ္ဂ လူဦးရေ ရန်ပုံငွေအဖွဲ့ (UNFPA) တို့သည် အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းဆိုင်ရာ ပံ့ပိုးမှု၊ စီးပွားရေးလုပ်ငန်း ကျွမ်းကျင်မှုနှင့် လိုအပ်သလို အသုံးပြုနိုင်သည့် ငွေသား အကူအညီများ အပါအဝင် စီးပွားရေးဆိုင်ရာ စွမ်းဆောင်ရည်မြှင့်တင်ခြင်း၊  ကျား-မ အခြေပြု အကြမ်းဖက်မှုဆိုင်ရာ ပံ့ပိုးကူညီမှုနှင့် ဘေးကင်းလုံခြုံစွာ လွှဲပြောင်းညွှန်းပို့ပေးသည့် လမ်းကြောင်းများအပါအဝင် အသက်ကယ်ဆယ်ရေးအတွက် ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ပေး ခြင်းဆိုင်ရာ ဝန်ဆောင်မှုများနှင့် ပေါင်းစပ်ဆောင်ရွက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။ ယခုအချိန်အထိ အမျိုးသမီးဦးရေ (၅၀၀) ကျော်သည် ငွေသားအကူအညီများကို ရရှိခဲ့ပြီးဖြစ်ကာ၊ အကျပ်အတည်းကာလများအတွင်း အမျိုးသမီးများ၏ စီးပွားရေး ပြန်လည် ဦးမော့လာမှုနှင့် ၎င်းတို့၏ ဘေးကင်းလုံခြုံမှုတို့သည် တစ်ခုနှင့်တစ်ခု ခွဲခြား၍မရဘဲ ဆက်စပ်လျက်ရှိနေကြောင်းကို ဤစီမံကိန်းမှ ထင်ဟပ်ဖော်ပြနေပါတယ်။နော်ရင်မွှေးနှင့် သူမ၏ မိသားစုတို့သည်လည်း ၂၀၂၃ ခုနှစ်တွင် တောင်ငူသို့ရောက်လာခဲ့ကြပါတယ်။“ကျွန်မတို့ ဒေသမှာ ငြိမ်းချမ်းရေးရော တိတ်ဆိတ်ငြိမ်သက်မှုတွေပါ ဆုံးရှုံးသွားပါပြီ၊ တိုက်ပွဲတွေ ဖြစ်မယ်၊ ပြီးရင် ပြန်ငြိမ်သွားမယ် ထပ်ခါထပ်ခါ ဖြစ်နေတာဘဲ”။အစပိုင်းတွင် သူမ၏ခင်ပွန်းဖြစ်သူမှာ ကြက်မွေးမြူရေးခြံတစ်ခုတွင် အလုပ်ရခဲ့သော်လည်း ရရှိသောဝင်ငွေမှာ မိသားစုဝင် (၉) ဦး၏ လိုအပ်ချက်များကို မဖြည့်ဆည်းပေးနိုင်ခဲ့ပါ။ ထို့ကြောင့် သူမသည် သူမ၏ နေရပ်ကျေးရွာတွင် နှစ်ပေါင်းများစွာ အောင်မြင်စွာ လုပ်ကိုင်ခဲ့ဖူးသည့် ဝါးရောင်းဝယ်ရေးလုပ်ငန်းကို ပြန်လည်လုပ်ကိုင်ခဲ့ပါတယ်။ သို့သော် လုပ်ငန်း ပြန်စရန်အတွက် ချေးငွေများလိုအပ်ခဲ့ပြီး၊ မတည်ငြိမ်သော ဝါးဈေးနှုန်းများနှင့် စစ်ဆေးရေးဂိတ်များ၌ ကောက်ယူနေသည့် သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးစရိတ်များကြောင့် မကြာမီမှာပင် အကြွေးနွံထဲသို့ နစ်မွန်းခဲ့ရပါတယ်။ လိုအပ်သလို အသုံးပြုနိုင်တဲ့ ငွေသားအကူအညီက သူမကို ထိုအကြွေးများကို ဆပ်နိုင်ရန်၊ မိသားစု၏ အိမ်ငှားခ၊ ကျောင်းလခနှင့် ကျန်းမာရေး စရိတ်များကို ပေးချေနိုင်ရုံသာမက သူမ၏ အိမ်နီးနားချင်းများကိုပါ အလုပ် ပေးနိုင်ခဲ့ပါတယ်။ နော်ရင်မွှေးရော မချာပါ သူတို့ နေရပ်သို့ မည်သည့်အချိန်တွင် ပြန်နိုင်မည်ကို မသိကြသော်လည်း၊ ၎င်းတို့၏ မိသားစုများကို ဘေးကင်းလုံခြုံစွာဖြင့် အတူတကွ နေနိုင်စေခြင်း၊ ဝဝလင်လင် ကျွေးမွေးထားနိုင်ခြင်းနှင့် ၎င်းတို့ အိမ်ထောင်စု ပြင်ပရှိ အခြားသူများကိုပါ ကူညီပံ့ပိုးပေးနိုင်ခြင်းတို့ကြောင့် ခွန်အားများကို ကိုယ်စီရရှိနေကြပါပြီ။မချာက သူမအနေနဲ့ အိမ်စရိတ်များပေးချေနိုင်ပြီး၊ မိသားစုကို ဝဝလင်လင်ကျွေးမွေးနိုင်ကာ ရပ်ရွာအတွင်းရှိ အခြားအမျိုးသမီးများကိုပါ ကူညီပံ့ပိုးပေးနိုင်သည့်အချိန်ဟာ ဂုဏ်အယူရဆုံးဖြစ်တယ်ဟု ဆိုပါတယ်။ သူမ၏ ရည်မှန်းချက်မှာ သူမ၏‌ဒေသမှ အစားအစာများဖြစ်သော မျှစ်ချဉ်ခေါက်ဆွဲနှင့် ဖက်ထုပ်ကြော်များ ရောင်းချသည့် “ဗန်းမော်မိသားစု စားသောက်ဆိုင်" လေးတစ်ဆိုင် ဖွင့်လှစ်ရန်ဖြစ်ပါတယ်။ ညနေခင်းတိုင်း အိမ်ထဲတွင် ပျံ့လွင့်နေတတ်သည့် တရှဲရှဲမြည်နေသော ဒယ်အိုး ထဲမှ အသံနှင့် ချိုမြိန်စူးရှသော မီးခိုးငွေ့များကြားတွင် သူမ၏ အိပ်မက်များသည် တဖြည်းဖြည်း အကောင်အထည်ပေါ်လာနေပြီး၊ ၎င်းမှာ အနည်းဆုံးတော့ မနက်ဖြန်အတွက် အဆင်ပြေချောမွေ့နေမည်ဟူသည်ကို အချက်ပြနေသကဲ့သို့ပင် ဖြစ်ပါတော့သည်။*ဤဇာတ်ကြောင်းကို UN Women Asia and the Pacific website တွင် ၂၀၂၆ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၄ရက် နေ့တွင် မူရင်းရေးသားထုတ်ဝေထားပါသည်။

ခုနစ်နှစ်အရွယ် သမီးလေး ဂျူးဂျူးစံအတွက် အရင်ကဆိုရင် ရေခပ်ရတာကို ပင်ပန်းတဲ့အလုပ်တစ်ခုလို့ သိထားခဲ့တာပါ။ ဒါပေမဲ့ အခုဆိုရင် ရေပိုက်ခေါင်းလေး ဖွင့်လိုက်ရုံနဲ့ သန့်ရှင်းတဲ့ရေကို အလွယ်တကူ ရနိုင်ပါပြီ။ မြန်မာနိုင်ငံ မန္တလေးတိုင်း၊ အမရပူရမြို့နယ် ဘန်ဒါကျေးရွာက မေလရဲ့ ညနေခင်းတစ်ခုမှာ နေရောင်ခြည်စွမ်းအင်သုံး ရေဘုံပိုင်တစ်ခုမှာ ပျော်ပျော်ရွှင်ရွှင်နဲ့ ရေဖြည့်နေတဲ့ ဂျူးဂျူးစံလေးကို တွေ့ရမှာပါ။ "အခု ဘုံပိုင်အသစ်က မပင်ပန်းတော့ဘူး။ ပိုက်ခေါင်းလေးဖွင့်လိုက်ရုံပဲ" လို့ နှစ်တန်းကျောင်းသူလေးက ပြုံးပြီးပြောပြပါတယ်။ ရေခပ်ဖို့ဆိုတာ သူတို့မိသားစုအတွက်တော့ တစ်နှစ်တာလုံး ခက်ခက်ခဲခဲရုန်းကန်ခဲ့ရတဲ့ အလုပ်ကြီးကနေ ဒီလိုရိုးရှင်းလွယ်ကူတဲ့ နေ့စဉ်လုပ်ငန်းလေးအဖြစ် အပြောင်းလဲကြီးပြောင်းလဲသွားခဲ့ပါပြီ။ ဒီဒုက္ခက ၂၀၂၅ ခုနှစ် မတ်လမှာ မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးမှာ လှုပ်ခတ်ခဲ့တဲ့ အင်အားပြင်း ငလျင်ကြီးကနေ စတင်ခဲ့ပါတယ်။ ရက်ကန်းရက်ခြင်း၊ လယ်ယာစိုက်ပျိုးခြင်းတွေနဲ့ အသက်မွေးတဲ့ ကျေးရွာလေးအတွက်တော့ ငလျင်က အဆောက်အဦတွေတင်မကဘဲ ရေပေးဝေရေးစနစ်တွေကိုပါ ပျက်စီးစေခဲ့တဲ့အတွက် သောက်စရာရေမရှိဘဲ ရက်သတ္တပတ်ပေါင်းများစွာ နေခဲ့ရပါတယ်။ဂျူးဂျူးစံအတွက် ငလျင်ကြီးကပေးတဲ့ စိတ်ဒဏ်ရာက အတော်ပြင်းထန်ခဲ့ပြီး ရက်နဲ့ချီပြီး နေမကောင်းတောင်ဖြစ်ခဲ့ပါတယ်။ သူက အနီးက ပြိုကျနေတဲ့အဆောက်အအုံတစ်ခုထဲမှာ ထိတ်လန့်တကြား ပြေးနေခဲ့ရတာကို သေသေချာချာ မှတ်မိနေပါသေးတယ်။ ငလျင်လှုပ်ပြီးနောက်မှာ အသက် ၄၁ နှစ်အရွယ် မိခင်ဖြစ်သူ ဒေါ်ခိုင်ခိုင်မင်းအတွက် ဂျူးဂျူးစံ၊ သားကြီးဖြစ်တဲ့ ဇော်လင်းထွန်း၊ ၁၅ နှစ်နဲ့ ၃ နှစ်အရွယ် ဒေါင်းစင်ဒရုန်းကလေးငယ် မြင့်မြတ်ဗိုတို့ကို စောင့်ရှောက်ဖို့ ခက်ခက်ခဲခဲ ရုန်းကန်ခဲ့ရပါတယ်။ ခင်ပွန်းဖြစ်သူ ဦးအောင်သူ၊ ၄၁ နှစ်ရဲ့ နေ့စဉ်ဝင်ငွေက ပုံမှန်မရှိတဲ့အတွက် မှီခိုနေရတဲ့ မိသားစုဟာ အခြေခံလိုအပ်ချက်တွေ ဖြည့်ဆည်းနိုင်ဖို့ကိုတောင် အခက်အခဲတွေ အများကြီးရင်ဆိုင်ခဲ့ရပါတယ်။အဘက်ဘက်က ရုန်းကန်ရခြင်းတွေထဲမှာ သောက်သုံးဖို့ သန့်ရှင်းတဲ့ရေမရခြင်းနဲ့ အိမ်သာအသုံးမပြုနိုင်ခြင်းတွေက အကြီးမားဆုံး နေ့စဉ်ဒုက္ခတွေ ဖြစ်လာခဲ့ပါတယ်။ ငလျင်ကြောင့် သူတို့အိမ်ရဲ့ အိမ်သာ ပျက်စီးသွားပြီး အိမ်နီးချင်းအိမ်က တစ်လုံးတည်းသော အိမ်သာကို လူကိုးယောက်မျှပြီး သုံးခဲ့ရပါတယ်။ လုံခြုံတဲ့ သီးသန့်အိမ်သာမရှိခြင်းက အထူးသဖြင့် မိသားစုရဲ့ အငယ်ဆုံး၊ အားအနည်းဆုံးကလေးတွေအတွက် သိသိသာသာ ထိခိုက်နစ်နာစေခဲ့ပါတယ်။ ဂျူးဂျူးစံလို ငယ်ရွယ်တဲ့ကလေးတွေအတွက် အိမ်သာကို လွယ်လင့်တကူ အသုံးမပြုနိုင်တာက အခြေခံ တစ်ကိုယ်ရေသန့်ရှင်းမှုကို ထိန်းသိမ်းဖို့တောင် ခက်ခဲလွန်းစေပြီး ကြိုတင်ကာကွယ်နိုင်တဲ့ ရောဂါတွေ ဖြစ်နိုင်တဲ့အန္တရာယ်တွေလည်း ပိုများလာပါတယ်။ဒေါင်းစင်ဒရုန်းကလေးငယ်ဖြစ်တဲ့ သုံးနှစ်သားလေး မြင့်မြတ်ဗိုအတွက် ဒီအခြေအနေက ပိုလို့တောင်စိတ်ပင်ပန်းစရာကောင်းလှပါတယ်။ မရင်းနှီးတဲ့၊ လူအများနဲ့ မျှသုံးရတဲ့နေရာတွေဟာ ဒေါင်းစင်ဒရုန်းကလေးငယ်တွေအတွက် အတော့်ကို ဒုက္ခများစေသလို သူ့ရဲ့ကိုယ်စိတ်ကျန်းမာရေးကိုလည်းများစွာ ထိခိုက်စေပါတယ်။ အလားတူပဲ ကလေးတွေရဲ့ အခြေခံလိုအပ်ချက်တွေ ဖြည့်ဆည်းနိုင်ဖို့ အမြဲခွင့်တောင်းပေးခဲ့ရတဲ့ မိခင်ဖြစ်သူ ဒေါ်ခိုင်ခိုင်မင်းအတွက်လည်း အတော်လေး စိတ်ဖိစီးခဲ့ရပါတယ်။ "အမြဲတမ်းလိုလို ကျွန်မတို့ အိမ်သာသုံးဖို့အတွက် အလှည့်ရောက်ဖို့ စောင့်ခဲ့ရတယ်" လို့ သူကဆိုပါတယ်။ အခက်အခဲတွေကိုဖြတ်သန်းနေစဥ်ပဲ ယူနီဆက်ရဲ့ ဘက်စုံ WASH ပြန်လည်ထူထောင်ရေးနဲ့ တကိုယ်ရေသန့်ရှင်းမှု မြှင့်တင်ရေး ပရောဂျက်လို့ခေါ်တဲ့ ရပ်ရွာအစီအစဉ်တစ်ခုက ဘန်ဒါကျေးရွာအတွက် မရှိမဖြစ်အရေးကြီးတဲ့ ဝန်ဆောင်မှုတွေကို ပြန်လည်တည်ဆောက်ပေးခဲ့ပါတယ်။ နောက်ဆုံးမှာတော့ မိသားစုတွေအတွက် စိတ်သက်သာရာရခဲ့ပါပြီ။ ဒီပရောဂျက်က ကျေးရွာအတွက် နေရောင်ခြည်စွမ်းအင်သုံး ရေပေးဝေရေးစနစ်သစ်တစ်ခုကို တပ်ဆင်ပေးခဲ့သလို ယင်လုံအိမ်သာတွေကိုလည်း ဆောက်ပေးခဲ့ပါတယ်။ ဒီထဲမှာ ဒေါ်ခိုင်ခိုင်မင်းတို့အိမ်အတွက်လည်း သီးသန့်အိမ်သာတစ်လုံး ပါဝင်ပါတယ်။"အိမ်သာအသစ်တစ်လုံးရလိုက်တဲ့အချိန်မှာ ကျွန်မတော်တော်ဝမ်းသာရပါတယ်" လို့ ဒေါ်ခိုင်ခိုင်မင်းက ပြောပြပါတယ်။ ဒေါ်ခိုင်ခိုင်မင်းတို့ မိသားစုက အိမ်သာအသစ်တစ်လုံးအပြင် ၂၀ လီတာဆန့် ရေပုံးတစ်ပုံးနဲ့ တစ်ကိုယ်ရေသန့်ရှင်းရေးသုံး ပစ္စည်းတွေကိုလည်း လက်ခံရရှိခဲ့ပါတယ်။ သန့်ရှင်းတဲ့ရေကိုလည်း အခမဲ့ ရရှိလာပြီဖြစ်တဲ့အတွက် အရင်က မိသားစုအနေနဲ့ ရေဝယ်ဖို့သုံးစွဲခဲ့ရတဲ့ငွေကို အခုအခါမှာ စားစရာတွေနဲ့ ကလေးတွေအတွက် ဆေးဝါးလို မိသားစုအတွက် မရှိမဖြစ်လိုအပ်တဲ့ ပစ္စည်းတွေကို ဝယ်ယူနိုင်ပြီဖြစ်ပါတယ်။ ဘေးကင်းလုံခြုံတဲ့ အိမ်သာသစ်ရရှိခဲ့တဲ့ မိသားစုအတွက် ကျန်းမာရေးကလည်း တဖြည်းဖြည်း တိုးတက်ကောင်းမွန်လာခဲ့ပါတယ်။ အခုဆိုရင် ဒေါ်ခိုင်ခိုင်မင်းက ကျေးရွာတစ်ကိုယ်ရည်သန့်ရှင်းမှု မြင့်တင်ရေး ပညာပေးဟောပြောပွဲတွေကိုလည်း တက်ရောက်ဖြစ်ခဲ့ပါတယ်။ ပြီးရင် ဒီဟောပြောပွဲတွေက သိရှိလာခဲ့တဲ့ ဗဟုသုတွေကို သမီးငယ် ဂျူးဂျူးစံကို လက်ဆင့်ကမ်းပြန်လည် မျှဝေပေးပါတယ်။ အခုဆိုရင် သမီးငယ်လေးဟာ အစာမစားခင်၊ အိမ်သာသုံးပြီးချိန်နဲ့ ကစားပြီးချိန်စတဲ့ အရေးကြီးတဲ့ အချိန်တွေမှာ လက်ဆေးဖို့ကို သေသေချာချာ သိနေပြီဖြစ်ပါတယ်။ အခုဆိုရင် ဂျူးဂျူးစံက ငလျင်ကြောင့် ရခဲ့တဲ့ စိတ်ဒဏ်ရာတွေကလည်း တဖြည်းဖြည်း ပျောက်ပျက်သွားပြီး နေ့လယ်ခင်းတွေမှာဆိုရင်တော့ မိခင်ကို အိမ်မှုကိစ္စတွေကူညီပေးရင်း၊ ကစားရင်း၊ စာလုပ်ရင်း ဖြတ်သန်းနေပါပြီ။ ကျောင်းမှာလည်း ဂျူးဂျူးစံက စာကြိုးစားတဲ့ကလေးတစ်ယောက် ဖြစ်ပါတယ်။ သူ့ဆရာမပေးတဲ့ 'A' တွေရော၊ ကြယ်တွေပါ အများကြီးရတဲ့အကြောင်း ဂုဏ်ယူစွာနဲ့ ပြောပြပါတယ်။ တခြားကလေးတွေက အိမ်စာလုပ်ဖို့ မေ့တတ်ပေမယ့် ဂျူးဂျူးစံလေးက ဘယ်တော့မှ အိမ်စာလုပ်ဖို့ မမေ့တတ်ပါဘူး။ ထူးချွန်တဲ့ နှစ်တန်းကျောင်းသူလေးမှာ သူ့ဘဝအတွက် ပြတ်သားတဲ့ ရည်မှန်းချက်တစ်ခုရှိပါတယ်။ "သမီးက ကျောင်းဆရာမကြီးဖြစ်ချင်တာ။ ဘာလို့လဲဆိုတော့ ပညာတတ်ကြီးဖြစ်ချင်လို့" လို့ ယုံကြည်မှုအပြည့်နဲ့ ပြောပြခဲ့ပါတယ်။သမီးငယ်လေး တက်ကြွထူးချွန်ပြီး မိသားစုလည်း ပြန်ရပ်တည်နိုင်လာတာကို မြင်ရတဲ့ ဒေါ်ခိုင်ခိုင်မင်းကတော့ ကျေးဇူးတင်စကားတွေ ရင်ထဲအပြည့်နဲ့ပါ။ သူ့အတွက်တော့ ရေပေးဝေရေးစနစ်အသစ်ရယ်၊ အိမ်သာအသစ်ရယ်ဆိုတာ အခြေခံအဆောက်အအုံဆိုတဲ့ အဓိပ္ပါယ်ထက် အများကြီးပိုပါတယ်။ ဒါတွေဟာ သူ့ရဲ့ သားသမီးတွေ ဘေးကင်းလုံခြုံစွာနဲ့ ကြီးပြင်းလာဖို့ အခြေခံအုတ်မြစ်တွေပါပဲ။ "ဒီလိုပံ့ပိုးမှုတွေကို ကျွန်မတို့လို နောက်ထပ် မိသားစုအများကြီးကို ရစေချင်တယ်။ ဒါမှ မိသားစုအားလုံး ကျန်းကျန်းမာမာ၊ လုံလုံခြုံခြုံနဲ့ ဂုဏ်သိက္ခာရှိရှိ ရပ်တည်နိုင်မှာ" လို့ သူဖြတ်သန်းခဲ့ရတဲ့ ဘဝကို ပြန်စဉ်းစားမိပြီး ပြောပြခဲ့ပါတယ်။*ဤဇာတ်ကြောင်းကို UNICEF Myanmar websiteတွင် မူရင်းရေးသား ထုတ်ဝေထားပါသည်။