ရန်ကုန်၊ မြန်မာ — ရန်ကုန်မြို့ရှိ လူဦးရေသိပ်သည်းသည့် စက်မှုမြို့နယ်တစ်ခုဖြစ်သော လှိုင်သာယာမြို့နယ်တွင် လူနေထိုင်မှုကျပ်တည်းခြင်းနှင့် သွားလာရွှေ့ပြောင်းမှုမြင့်မားခြင်းတို့ကြောင့် တီဘီရောဂါ ကူးစက်ပျံ့နှံ့နိုင်ခြေ ပိုမိုမြင့်မားနေပြီး ရပ်ရွာလူထုအတွင်း တိတ်တဆိတ် ဆက်လက်ပျံ့နှံ့ နေဆဲဖြစ်သည်။ဒေသခံများစွာ၏ နေ့စဉ်ဘဝသည် အလုပ်ချိန်ရှည်ကြာခြင်း၊ စီးပွားရေးအခက်အခဲများနှင့် ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှုသို့ လက်လှမ်းမီနိုင်မှု ကန့်သတ်ချက်များအောက်တွင် ဖြတ်သန်းနေရသည်။ ထိုအခြေအနေတွင် ဆက်တိုက်ချောင်းဆိုးနေသည့် လက္ခဏာတစ်ခုတောင် ရောဂါပိုမို ဆိုးရွားလာသည့်အထိ စစ်ဆေးမှုမခံရဘဲ ကျန်ရှိနေနိုင်သည်။အသက် ၇၂ နှစ်အရွယ် ဦးမောင်စီအတွက် ရောဂါကို စောစောစီးစီးသိပြီး အချိန်မီ ကုသမှုခံယူခြင်းက ကြီးမားသော ရလဒ်ကောင်းတစ်ခု ဖြစ်စေခဲ့ပါသည်။“ကျွန်တော် ချောင်းဆိုးတာ မပျောက်ဘဲ ဆက်တိုက်ဖြစ်လာပါတယ်” ဟု ၎င်းက ပြောသည်။ “ကျန်းမာရေးစေတနာ့ဝန်ထမ်းတစ်ဦးက စစ်ဆေးကြည့်ဖို့ တိုက်တွန်းပြီး ရင်ဘတ်ဓာတ်မှန် စစ်ဆေးနိုင်ဖို့ ဆေးခန်းသို့ သွားရောက်နိုင်အောင် ကူညီပေးခဲ့ပါတယ်။”ဆေးစစ်ချက် အဖြေတွေအရ သူ့ရဲ့ အဆုတ်မှာ အနာအစက်အပြောက် သေးသေးလေးတစ်ခု ရှိနေတာကို တွေ့ရှိခဲ့ရပြီး ရောဂါကို စောစောစီးစီး သိရှိသွားတဲ့အတွက် ကုသမှုကိုလည်း ချက်ချင်း လျင်လျင်မြန်မြန် စတင်နိုင်ခဲ့ပါတယ်။“ကျွန်တော် ဒီရောဂါကို မိသားစုဝင်တွေကို ရောဂါကူးစက်သွားမလားဆိုပြီး အလွန်စိုးရိမ်ခဲ့ပါတယ်” ဟု ၎င်းက ပြောသည်။“ဒါပေမယ့် ကျွန်တော်ဆီကနေ သူတို့ဆီ မကူးစက်ခဲ့တဲ့အတွက် စိတ်သက်သာရာရပြီး ဝမ်းသာမိပါတယ်။”   ဤကဲ့သို့ တီဘီရောဂါကုသမှုအောင်မြင်မှုများရှိသော်လည်း ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု လုပ်ငန်းစဉ်တွေဟာ တစ်နေရာတည်းတွင် ရောဂါရှာဖွေခြင်း၊ ကုသခြင်း မဆောင်ရွက်နိုင်ခြင်းက အဓိက စိန်ခေါ်မှုကြီးတစ်ခုအဖြစ် ရှိနေဆဲဖြစ်ပါသည်။ မြို့နယ်အနှံ့မှ လွှဲပြောင်းပေးပို့တဲ့ လူနာတွေကို လက်ခံကုသပေးနေတဲ့ တီဘီ (TB) ဆေးခန်းမှာ တာဝန်ထမ်းဆောင်နေသော ဒေါက်တာဖြိုးသီဟထွန်းကလည်း လူနာအများအပြားဟာ ဆေးရုံ၊ ဆေးခန်း လွှဲပြောင်းကုသမှု လမ်းကြောင်းတစ်လျှောက်မှာတင် တိကျတဲ့ ကုသမှုဆီ မရောက်ဘဲ ပျောက်ဆုံးသွား (ကုသမှုပြတ်တောက်ခြင်း၊ ဆေးရုံ၊ ဆေးခန်းသို့ မသွားတော့ခြင်း) တတ်သည်ဟု ဆိုပါသည်။“ကျွန်တော်တို့  တီဘီသံသယရှိသူတွေကို ဒီမှာ စစ်ဆေးပြီး သလိပ်နမူနာတွေကို အခြားဌာနတစ်ခုဆီ ပို့ရပါတယ်။ ထို့နောက် အတည်ပြုလူနာတွေကို ကုသမှုစတင်နိုင်ဖို့ မြို့နယ်တီဘီဌာနဆီ ပြန်လွှဲရပါတယ်” ဟု ၎င်းက ပြောသည်။ “ဒီအဆင့်တွေကြားမှာ လူနာအချို့ ဆက်လက်စောင့်ကြည့်ကုသမှုမှ မခံယူပဲ ပျက်ကွက်သွားတတ်ပါတယ်။”လှိုင်သာယာမြို့နယ်တွင် နေထိုင်သောဒေသခံအများစုမှာ စက်ရုံအလုပ်သမားများနှင့် ရွှေ့ပြောင်းအလုပ်သမားများဖြစ်ကြသဖြင့် တီဘီရောဂါ ကူးစက်ပျံ့နှံ့နိုင်ခြေ ပိုမိုမြင့်မားနေသည်။“လူနေထူထပ်တဲ့ အခြေအနေတွေက တီဘီရောဂါကူးစက်မှုကို အလွန်လွယ်ကူစေပါတယ်။ လွှဲပြောင်းကုသမှုခရီးစဉ်အတွင်း သံသယရှိတီဘီလူနာတွေကို ဆက်လက်မလိုက်နိုင်တော့တဲ့အခါ ရပ်ရွာအတွင်း နောက်ထပ် ရောဂါကူးစက်ပြန့်ပွားနိုင်ခြေ ပိုမိုမြင့်မားလာပါတယ်” ဟု ၎င်းက ဆိုသည်။   ခေါင်းစဉ်-လှိုင်သာယာမြို့နယ်ရှိ  တီဘီ (TB) ဆေးခန်းတွင်  ဦးမောင်စီအား အခြားတီဘီ(TB) ရောဂါဝေဒနာရှင်များကို တွေ့ရစဉ်။ ဓာတ်ပုံ-© WHO Myanmarတီဘီရောဂါအားအောင်မြင်စွာကုသနိုင်ရန်အတွက် နောက်ဆက်တွဲစစ်ဆေးမှုခံယူရန် သို့မဟုတ် လွှဲပြောင်းကုသမှုကို အပြီးသတ်ရန် အလွန်အရေးကြီးပါသည်။ ငွေကြေးအခက်အခဲသည် လူနာများအနေဖြင့် တီဘီရောဂါအား ဆက်လက်ကုသမှုခံယူခြင်းမှ ပျက်ကွက်ရခြင်း၏ အဓိကအကြောင်းရင်းတစ်ရပ် ဖြစ်ပါသည်။ နောက်အကြောင်းအရင်းတစ်ချက်မှာ ဆေးခန်းသို့ သွားရောက်ရန် အချိန်ယူရခြင်းသည် ၎င်းတို့၏ နေ့စဉ်ဝင်ငွေကို ထိခိုက်စေနိုင်ခြင်းပင်ဖြစ်ပါသည်။ ထို့အပြင် လူနာအများစုသည် မိသားစုဝင် သို့မဟုတ် အဖော်တစ်ဦးလိုက်ပါရန် လိုအပ်သောကြောင့် အလုပ်ပျက်ချိန်နှင့် နေ့စဉ်ဝင်ငွေဆုံးရှုံးမှုသည် နှစ်ဆတိုးလာနိုင်ပြီး မိသားစုများအတွက် ဝန်ထုပ်ဝန်ပိုး ပိုမိုကြီးလာသည်။“ကျွန်တော်တို့ရဲ့ လူနာအများစုက ရွှေ့ပြောင်းအလုပ်သမားတွေပါ” ဟု ဒေါက်တာဖြိုးက ရှင်းပြသည်။ “ဆေးကုသမှုခံယူဖို့အတွက် သူတို့ရဲ့သွားလာစရိတ်တွေကိုတောင် ရုန်းကန်နေရပြီး အကြိမ်ကြိမ်သွားရောက်ဆေးကုသမှုခံယူဖို့အတွက် စရိတ်ကို အမြဲတမ်းမတတ်နိုင်ကြပါဘူး။”“ကျွန်တော်တို့ ခရီးစရိတ်အကူအညီတွေ ပေးနေပေမယ့် စရိတ်တွေမြင့်တက်လာတာက ကျွန်တော်တို့ရဲ့အကူအညီလုံလောက်မှုမရှိတော့ပါဘူး” ဟု ၎င်းက ထပ်လောင်းပြောသည်။ဤအခြေအနေအရပ်ရပ်ကြောင့် လူနာအများအပြားသည် လွှဲပြောင်းကုသမှုအတွင်း ပျောက်ဆုံးသွားကြသည်။ ဤကွာဟချက်သည် တီဘီရောဂါကုသမှုအောင်မြင်မှုကို တိုက်ရိုက်ထိခိုက်စေပါသည်။   ရပ်ရွာကျန်းမာရေး စေတနာ့ဝန်ထမ်းများသည် ဤကွာဟချက်များကို ပေါင်းကူးပေးရာတွင် အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ပြီး လူထုများအား မရှိမဖြစ်လိုအပ်သော တီဘီရောဂါဝန်ဆောင်မှုများနှင့် ချိတ်ဆက်ပေးလျက်ရှိပါသည်။“ကျွန်မက MHAA ရဲ့ ရပ်ရွာကျန်းမာရေး စေတနာ့ဝန်ထမ်း မစမ်းသီတာပါ” ဟု သူမက ဆိုသည်။ “ကျွန်မတို့ဟာ သံသယရှိတီဘီလူနာတွေကို ရှာဖွေဖော်ထုတ်ခြင်း၊ အသိပညာပေးလုပ်ငန်းတွေ ဆောင်ရွက်သလို ရောဂါရှာဖွေစစ်ဆေးမှုနဲ့ ကုသမှုကို လက်လှမ်းမီနိုင်အောင်လည်း ကူညီပေးပါတယ်။”ရပ်ရွာအတွင်း အသိပညာပေးဟောပြောပွဲများမှတစ်ဆင့် တီဘီရောဂါဆိုင်ရာ အသိပညာများ တိုးတက်လာပြီး ယခုအခါ လူအများအပြားသည် မိမိဘာသာ ဆေးခန်းသို့ လာရောက်စစ်ဆေးမှုများ ပြုလုပ်လာကြသည်ကိုတွေ့မြင်ရပါသည်။

“ကျွန်မတို့ တီဘီရောဂါသံသယရှိလူနာတွေကို တွေ့ရှိတဲ့အခါ အခမဲ့တီဘီဆေးခန်းတွေဆီ လွှဲပြောင်းပေးပါတယ်” ဟု သူမက ဆိုသည်။ “ငွေကြေးအခက်အခဲနဲ့ ရင်ဆိုင်နေရပြီး ကုသမှုခံယူရာမှာ ဝင်ငွေဆုံးရှုံးနိုင်ခြေရှိတဲ့ လူနာတွေအတွက် သွားလာစရိတ်တွေဟာ သိသာထင်ရှားတဲ့ အတားအဆီးတစ်ခုဖြစ်နိုင်တာကြောင့် ကျွန်မတို့ ကုသမှုအတွင်း ခရီးစရိတ်တွေကိုလည်း ပံ့ပိုးပေးပါတယ်။”“ကုသမှုကာလအတွင်း သွားလာစရိတ်ကိုလည်း ကူညီပေးပါတယ်။ သွားလာစရိတ်ဟာ ငွေကြေးအခက်အခဲရှိပြီး ကုသမှုခံယူဖို့ သွားလာချိန်မှာ ဝင်ငွေဆုံးရှုံးနိုင်ခြေရှိတဲ့ လူနာတွေအတွက် ကြီးမားတဲ့ အတားအဆီး ဖြစ်နိုင်တယ်ဆိုတာ ကျွန်မတို့ သိထားပါတယ်။”"ကုသမှုကာလအတွင်း ခရီးစရိတ်များသည် လူနာများအတွက် ကြီးမားသောအခက်အခဲတစ်ရပ် ဖြစ်နိုင်သည်ကို ကျွန်ုပ်တို့ နားလည်ပါသည်။ အထူးသဖြင့် ငွေကြေးအခက်အခဲရှိပြီး ကုသမှုခံယူရန် သွားရင်း ၀င်ငွေဆုံးရှုံးနိုင်သည့် လူနာများအတွက် ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ကျွန်ုပ်တို့သည် ခရီးစရိတ်များကိုလည်း ပံ့ပိုးပေးပါသည်။"သို့သော် ငွေကြေးဆိုင်ရာ အတားအဆီးများသည် မိသားစုအများအပြားအတွက် အဓိကစိန်ခေါ်မှုတစ်ရပ်အဖြစ် ရှိနေဆဲဖြစ်ကြောင်း သူမက မှတ်ချက်ပြုပါသည်။ တွေ့ဆုံမေးမြန်းမှုများတစ်လျှောက်တွင် အန္တရာယ်များသောဒေသများတွင် တီဘီရောဂါအားအောင်မြင်စွာထိန်းချုပ်နိုင်မှုသည် ထိရောက်သော ရောဂါရှာဖွေကုသမှုအပေါ်တွင်သာမက ဝန်ဆောင်မှုများကို လက်လှမ်းမီနိုင်စေရန်နှင့် လူနာများရင်ဆိုင်နေရသော လက်တွေ့အခြေအနေများအပေါ် အခြေခံ၍ ဒီဇိုင်းထုတ်ဆောင်ရွက်ရန်လည်း မူတည်ပါသည်။ ဒေါက်တာဖြိုးက ရလဒ်များကို ပြောင်းလဲစေနိုင်သည်ဟု ယုံကြည်သည်။တွေ့ဆုံမေးမြန်းမှုများအတွင်း ထင်ရှားစွာ ပေါ်လွင်လာသော သတင်းစကားတစ်ခုမှာ တီဘီထိန်းချုပ်ရေးသည် ထိရောက်သော ရောဂါရှာဖွေခြင်းနှင့် ကုသခြင်းအပေါ်သာ မူတည်သည့်အရာ မဟုတ်ဘဲ လူနာများ ရင်ဆိုင်နေရသော လက်တွေ့ဘဝအခြေအနေများနှင့် ကိုက်ညီပြီး လက်လှမ်းမီရလွယ်ကူသော ဝန်ဆောင်မှုများကို ဖန်တီးပေးနိုင်ခြင်းအပေါ်လည်း မူတည်နေသည်ဆိုသည့် အချက်ဖြစ်သည်။ ပိုမိုပေါင်းစည်းချိတ်ဆက်ထားသော ဝန်ဆောင်မှုပုံစံတစ်ခုသည် ရလဒ်များကို ပြောင်းလဲတိုးတက်စေနိုင်ကြောင်း ဒေါက်တာ ဖြိုးသီဟထွန်းက ယုံကြည်သည်။“အန္တရာယ်များတဲ့ ဒေသတွေမှာ အစုလိုက်စစ်ဆေးခြင်းနဲ့ တီဘီရောဂါစစ်ဆေးကုသမှုဆိုင်ရာဝန်ဆောင်မှုများကို တစ်နေရာတည်းတွင်ပေးနိုင်ရင် ရောဂါကို စောစီးစွာသိရှိခြင်းနဲ့ ကုသမှုအောင်မြင်မှုကို သိသိသာသာ တိုးတက်စေမှာပါ” ဟု ၎င်းက ဆိုသည်။“ရောဂါကူးစက်မှုအန္တရာယ် မြင့်မားတဲ့ဒေသတွေမှာ လူထုအခြေပြု အစုလိုက် ရောဂါရှာဖွေရေးနဲ့ တစ်နေရာတည်းမှာတင် အလုံးစုံ ဝန်ဆောင်မှုပေးနိုင်တဲ့ တီဘီစောင့်ရှောက်မှုလုပ်ငန်း (One-stop TB service) ကို တည်ထောင်ပေးနိုင်မယ်ဆိုရင် ရောဂါကို စောစောစီးစီး ရှာဖွေတွေ့ရှိနိုင်မှုနဲ့ ကုသမှု အောင်မြင်မှုနှုန်းတွေကို သိသိသာသာ မြင့်မားလာစေမှာ ဖြစ်ပါတယ်” ဟု ၎င်းက ပြောသည်။လက်ရှိတွင် လူနာများသည် စစ်ဆေးခြင်းမှ ဓာတ်ခွဲစစ်ဆေးခြင်းနှင့် ကုသမှုစတင်ခြင်းအထိ ဌာနများစွာကြားတွင် သွားလာနေကြရသည်။“ဒီအဆင့်ပေါင်းများစွာပါတဲ့ လုပ်ငန်းစဉ်ကြောင့် တစ်ခါတစ်ရံ လွှဲပြောင်းကုသမှုအတွင်း လူနာတွေ ပျောက်ဆုံးသွားတတ်ပါတယ်” ဟု ၎င်းက ရှင်းပြသည်။ “တီဘီရောဂါဝန်ဆောင်မှုအားလုံးကို တစ်နေရာတည်းတွင်ပေးနိုင်ပါက ဒီကွာဟချက်တွေကို လျှော့ချပေးနိုင်မှာပါ။”ဤစနစ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ကွာဟချက်များသည် လူနာအများအပြားရင်ဆိုင်နေရသော လက်တွေ့အခြေအနေများကြောင့် ပိုမိုဆိုးရွားလာသည်။ ဝန်ဆောင်မှုပေးသူများနှင့် ရပ်ရွာစေတနာ့ဝန်ထန်းများအတွက် တီဘီရောဂါသည် ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ စိန်ခေါ်မှုတစ်ခုသာမက ရွှေ့ပြောင်းသွားလာမှု၊ ဆင်းရဲနွမ်းပါးမှုနှင့် ကုသမှုကိုလက်လှမ်းမီမှုဆိုင်ရာ အတားအဆီးများဖြင့် ပုံဖော်ထားသော စနစ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ပြဿနာတစ်ခုလည်းဖြစ်ပါသည်။“လူနာအများအပြားဟာ သူတို့ရဲ့ ဇာတိနေရပ်တွေဆီ ပြန်လေ့ရှိကြတဲ့ ရွှေ့ပြောင်းလုပ်သားတွေ ဖြစ်ကြပါတယ်” ဟု ဒေါက်တာဖြိုးက ဆိုသည်။ “ကုသမှုအတွက် ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု စဉ်ဆက်မပြတ် ဆက်လက်မရရှိရင် သူတို့ဟာ တီဘီရောဂါကို (သူတို့ကိုယ်တိုင်လည်း)  မသိလိုက်ဘဲ သူတို့မြို့မှာရှိတဲ့ တစ်ခြားသူတွေကိုထပ်မံကူးစက်ပြန့်ပွားစေစေနိုင်ပါတယ်။”ထို့ကြောင့် ဒေသအလိုက် အလွယ်တကူ ရရှိနိုင်ပြီး ပေါင်းစည်းချိတ်ဆက်ထားသော ဝန်ဆောင်မှုများကို အားဖြည့်ခြင်းသည် တစ်ဦးချင်းလူနာများ၏ ကုသမှုရလဒ်များ တိုးတက်စေရန်သာမက ရပ်ရွာများနှင့် ဒေသများအကြား ရောဂါကူးစက်ပျံ့နှံ့မှုကို လျှော့ချရန်အတွက်လည်း မရှိမဖြစ်လိုအပ်သည်။ "လှိုင်သာယာမှာ ကြုံတွေ့နေရတဲ့ အခြေအနေဟာ ထူးခြားဆန်းပြားတဲ့ စိန်ခေါ်မှုတစ်ခုတော့ မဟုတ်ပါဘူး။ ရောဂါဖြစ်ပွားမှုနှုန်း မြင့်မားပြီး လူဦးရေ ရွှေ့ပြောင်းသွားလာမှု များပြားတဲ့ ဒေသတွေရဲ့ မြေပြင်ပကတိ အရှိတရားကို ထင်ဟပ်နေတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီလိုနေရာမျိုးတွေမှာ ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု စနစ်တွေဟာ ရောဂါရှာဖွေမှု၊ကုသမှု တစ်စုတစ်စည်းတည်းမရှိဘဲ တီဘီရောဂါကို ထိထိရောက်ရောက် ထိန်းချုပ်နိုင်ဖို့အတွက် ဆက်လက်ပြီး အဟန့်အတား ဖြစ်စေတာပဲ ဖြစ်ပါတယ်"လွှဲပြောင်းမှုအဆင့်များစွာ၊ ခရီးဝေးသွားလာရခြင်းနှင့် စီးပွားရေးကန့်သတ်ချက်များကို ရင်ဆိုင်ဖြတ်သန်းရသော လူနာများအတွက် စနစ်အတွင်းရှိ ကွာဟချက်များသည် ကုသမှု ပြီးမြောက်နိုင်ခြင်းနှင့် ဆက်လက်စောင့်ကြည့်ကုသမှုမှ လွဲချော်သွားခြင်းကြား ကွာခြားချက် ဖြစ်လာနိုင်သည်။“တစ်နေရာတည်းတွင်ရရှိနိုင်သော တီဘီရောဂါဝန်ဆောင်မှုတစ်ခုက ဒီကွာဟချက်တွေကို လျှော့ချပေးနိုင်ပြီး လူနာတွေကို ကုသမှုအတွင်း ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ဖို့ ကူညီပေးမှာပါ” ဟု ဒေါက်တာဖြိုးက ဆိုသည်။ “ဒါက လိုအပ်ချက်အရှိဆုံးသူတွေအတွက် ရောဂါရှာဖွေခြင်းနဲ့ ကုသမှုကို ပိုမိုလက်လှမ်းမီနိုင်စေမှာပါ။”တီဘီအလွယ်တကူ ကူးစက်ပျံ့နှံ့နိုင်သော်လည်း ကုသမှုသို့ လက်လှမ်းမီမှု ကန့်သတ်နေသည့် ရပ်ရွာလူထုများတွင် ပေါင်းစည်းချိတ်ဆက်ထားသော လူနာဗဟိုပြု ဝန်ဆောင်မှုများကို အားဖြည့်ခြင်းသည် တစ်ဦးချင်း၏ ကုသမှုရလဒ်များ တိုးတက်စေရုံသာမက ကူးစက်ပျံ့နှံ့မှုကွင်းဆက်ကို ဖြတ်တောက်နိုင်ရန်လည်း မရှိမဖြစ်လိုအပ်သည်။ဒေါက်တာ ဖြိုးသီဟထွန်းက အလေးပေးပြောကြားသည့်အတိုင်း “ဝန်ဆောင်မှုတွေကို တစ်နေရာတည်းမှာ ပေါင်းစည်းပြီး ရပ်ရွာလူထုအနီးသို့ ပိုမိုနီးကပ်အောင် ဆောင်ရွက်နိုင်မယ်ဆိုရင် တီဘီကို စောစီးစွာ ရှာဖွေတွေ့ရှိနိုင်မယ်၊ ထိရောက်စွာ ကုသနိုင်မယ်၊ ထပ်မံပျံ့နှံ့ခြင်းကိုလည်း ကာကွယ်နိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။”တီဘီရောဂါ ကင်းစင်ပပျောက်ရေး ကြိုးပမ်းမှုတွင် လူနာတိုင်း အချိန်မီ ရောဂါရှာဖွေကုသမှု ရရှိစေရန် သေချာစေခြင်းနှင့် ကုသမှုနောက်ဆက်တွဲ လမ်းကြောင်းမှ ပျောက်ဆုံး (ကုသမှုပြတ်တောက်) ခြင်း၊ ခြေရာမလွတ်စေရေးမရှိစေရန် ဆောင်ရွက်ခြင်းတို့သည် လုပ်ငန်းစဉ်အားလုံးအနက် အရေးပါဆုံးသော ခြေလှမ်းတစ်ရပ် ဖြစ်နိုင်ပါသည်။ *ဤဇာတ်ကြောင်းကို WHO website ၌ ၂၀၂၆ခုနှစ် ဇူလိုင်လ 8ရက်နေ့တွင် မူရင်းထုတ်ဝေထားပါသည်။ 

ညနေခင်းအတော်များများမှာ မချာတစ်ယောက် ထင်းမီးဖိုငယ်လေးပေါ် တင်ထားတဲ့ ဒယ်အိုးကြီးရှေ့မှာ ရပ်ပြီး  အဝါရောင်တောက်တောက် ကုလားပဲ အနှစ်တွေနဲ့ တိုဟူးကြော်နေတတ်ပါတယ်။ သူမကြော်နေတဲ့ အပြင်ဘက်မှာ ကြွပ်ရွပြီး အတွင်းသား နူးညံ့တဲ့ တိုဟူးကြော်၊ ဒါမှမဟုတ် ပါးလွှာပြီး ဖောင်းကြွ ကြွပ်ရွနေတဲ့ တိုဟူးခြောက်ကြော်ဟာ မြန်မာ့   လမ်းဘေးအစားအစာတစ်မျိုးဖြစ်ပါတယ်။ သူမရဲ့ကလေးတွေ နောက်တစ်နေ့ ဈေးမှာ အဆင်သင့်ရောင်းဖို့အတွက်  တိုဟူးကြော်တွေကို ထုပ်ပိုးနေကြစဉ်မှာ တိုဟူးတွေဟာ တဖြောက်ဖြောက်၊  တစီစီနဲ့ အသံတွေ မြည်နေပါတယ်။ မီးခိုးငွေ့တွေဟာ တောင်ငူမှာရှိတဲ့ သူတို့အိမ်နံရံတွေမှာသာမက သူတို့ရဲ့ ဆံပင်တွေနဲ့ အဝတ်အစားတွေကိုပါ စွဲထင်နေတော့တာပါပဲ။“တိုဟူးကြော်ထုပ်ပေါင်း ရာနဲ့ချီပြီး ထုတ်လုပ်ရတာဆိုတော့ တိုဟူးကြော်တဲ့အခါ အနံ့က တော်တော်လေး ပြင်းပါတယ်” လို့ သူမက ရယ်မောရင်း ပြောပြပါတယ်။ “ဒါပေမဲ့ ကျွန်မတို့ကတော့ ဒီအနံ့နဲ့ ဒီအသံကို နှစ်သက်ပါတယ်။ ဒီနေရာမှာ ဒါဟာ ကျွန်မတို့မိသားစု ဝမ်းစာရေးအတွက် ထောက်ပံ့ပေးနေတဲ့အရာပဲလေ”၂၀၂၃ ခုနှစ်တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့တဲ့ ပဋိပက္ခတွေကြောင့် မချာနဲ့ သူမရဲ့ မိသားစုဟာ မော်တော်ဆိုင်ကယ်တွေပေါ်် ရသမျှပစ္စည်းတွေကို တင်ဆောင်ကာ ကချင်ပြည်နယ်ရှိ သူမတို့ရဲ့ ကျေးရွာကို စွန့်ခွာထွက်ပြေးခဲ့ကြရပါတယ်။  သင်းအုပ်ဆရာတစ်ဦးဖြစ်သူ သူမရဲ့ ခင်ပွန်းနဲ့အတူ ယခုအခါတွင် တောင်ငူမြို့ရှိ ငှားရမ်းထားတဲ့ အိမ်တစ်လုံးမှာ သူမတို့ရဲ့ သားသမီးအရင်းတွေ၊ မွေးစားသားသမီး (၃) ဦးနဲ့ သက်ကြီးရွယ်အို ဘိုးဘွားများအပါအဝင် မိသားစုဝင် (၁၅) ဦးနှင့်အတူ စုပေါင်းနေထိုင်လျက်ရှိပါတယ်။ ပြင်သစ်အစိုးရမှ ရန်ပုံငွေပံ့ပိုးပေးပြီး ကုလသမဂ္ဂ အမျိုးသမီးအဖွဲ့ (UN Women) နှင့် ကုလသမဂ္ဂ လူဦးရေ ရန်ပုံငွေအဖွဲ့ (UNFPA) တို့မှ ပူးပေါင်း အကောင်အထည်ဖော် ဆောင်ရွက်နေတဲ့ စီမံချက်မှ ထောက်ပံ့ငွေ ရရှိပြီးနောက် သူမဟာ ပိုမိုကောင်းမွန်တဲ့ ချက်ပြုတ်ရေးကိရိယာတွေနဲ့ ကုန်ကြမ်းတွေကို ဝယ်ယူခဲ့ပြီး၊ ထုတ်လုပ်မှုကို တိုးမြှင့်ကာ ဖောက်သည်အသစ်တွေကိုလည်း ရောင်းချနိုင်ခဲ့ပါတယ်။ ထို့အပြင် ကူညီပေးရန်အတွက် ရပ်ကွက်ထဲက အခြားသော စစ်ဘေးရှောင်အမျိုးသမီး နှစ်ဦးကိုလည်း ငှားရမ်းခဲ့ပါတယ်။  ကျောင်းလခ၊ စားစရိတ်နဲ့ အိမ်ငှားခတို့ကို လုံလောက်စွာ ပေးချေနိုင်တဲ့ ပုံမှန်ဝင်ငွေလမ်းကြောင်းတစ်ခုကို မချာ တည်ဆောက်နိုင်ခဲ့ပြီး၊ သူမရဲ့ မိသားစုအတွက် သူမနှင့် မရင်းနှီးတဲ့ အရပ်ဒေသတစ်ခုမှာ အတိုင်းအတာတစ်ခုအထိ တည်ငြိမ်မှုရှိလာအောင် ဖန်တီးနိုင်ခဲ့ပါတယ်။“ကျွန်မ မိသားစုအတွက် သာမက ကျွန်မပတ်ဝန်းကျင်မှာရှိတဲ့ အမျိုးသမီးတွေအတွက်ပါ ကူညီပံ့ပိုးပေးနိုင်တဲ့အတွက် ကျေးဇူးတင်ရပါတယ်” ဟု သူမက ပြောပြပါတယ်။ မြန်မာနိုင်ငံရဲ့ အကျပ်အတည်းဟာ ကမ္ဘာပေါ်မှာ ရန်ပုံငွေ ထောက်ပံ့မှု ရရှိမှု အနည်းဆုံးရရှိတဲ့ လူသားချင်းစာနာမှုဆိုင်ရာ အရေးပေါ်အခြေအနေများအနက်မှ  တစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။ ၂၀၂၆ ခုနှစ်အတွင်း  လူဦးရေ ၃.၇ သန်းမှာ နေရပ်စွန့်ခွါ တိမ်းရှောင်ခဲ့ကြပြီး ယင်းတို့အနက်မှ ထက်ဝက်ကျော်မှာ အမျိုးသမီးများနှင့် မိန်းကလေးငယ်များ ဖြစ်ကြပါတယ်။ အမျိုးသားများသည် ပဋိပက္ခများအတွင်း သေဆုံးကြရခြင်း (သို့မဟုတ်) မိမိတို့၏ မြေယာနှင့် ပိုင်ဆိုင်မှုများကို ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ရန်အတွက် ပဋိပက္ခဖြစ်ပွားရာ ကျေးရွာများတွင် ကျန်ရစ်ခဲ့ကြခြင်းတို့ကြောင့် အိမ်ထောင်စုများတွင် အမျိုးသားများ မရှိတော့သည့် အခြေအနေမျိုး မကြာခဏ ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိပါတယ်။ ထိုအခါ အမျိုးသမီးများမှာ များသောအားဖြင့် ပိုင်ဆိုင်မှုနည်းပါးခြင်း၊ ဈေးကွက်သို့ ချိတ်ဆက်နိုင်မှု အားနည်းခြင်းနှင့် ငွေကြေးဆိုင်ရာ လုံခြုံမှုမရှိ ခြင်း စသည့် အခက်အခဲများကိုလည်း ရင်ဆိုင်ကြရသည့်အခြေအနေ၌ မိသားစုအား အဓိကပြုစုစောင့်ရှောက်သူများနှင့် အဓိက ဝင်ငွေရှာဖွေသူများ ဖြစ်လာကြရပါတယ်။ ကုလသမဂ္ဂ အမျိုးသမီးအဖွဲ့ (UN Women) နှင့် ကုလသမဂ္ဂ လူဦးရေ ရန်ပုံငွေအဖွဲ့ (UNFPA) တို့သည် အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းဆိုင်ရာ ပံ့ပိုးမှု၊ စီးပွားရေးလုပ်ငန်း ကျွမ်းကျင်မှုနှင့် လိုအပ်သလို အသုံးပြုနိုင်သည့် ငွေသား အကူအညီများ အပါအဝင် စီးပွားရေးဆိုင်ရာ စွမ်းဆောင်ရည်မြှင့်တင်ခြင်း၊  ကျား-မ အခြေပြု အကြမ်းဖက်မှုဆိုင်ရာ ပံ့ပိုးကူညီမှုနှင့် ဘေးကင်းလုံခြုံစွာ လွှဲပြောင်းညွှန်းပို့ပေးသည့် လမ်းကြောင်းများအပါအဝင် အသက်ကယ်ဆယ်ရေးအတွက် ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ပေး ခြင်းဆိုင်ရာ ဝန်ဆောင်မှုများနှင့် ပေါင်းစပ်ဆောင်ရွက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။ ယခုအချိန်အထိ အမျိုးသမီးဦးရေ (၅၀၀) ကျော်သည် ငွေသားအကူအညီများကို ရရှိခဲ့ပြီးဖြစ်ကာ၊ အကျပ်အတည်းကာလများအတွင်း အမျိုးသမီးများ၏ စီးပွားရေး ပြန်လည် ဦးမော့လာမှုနှင့် ၎င်းတို့၏ ဘေးကင်းလုံခြုံမှုတို့သည် တစ်ခုနှင့်တစ်ခု ခွဲခြား၍မရဘဲ ဆက်စပ်လျက်ရှိနေကြောင်းကို ဤစီမံကိန်းမှ ထင်ဟပ်ဖော်ပြနေပါတယ်။နော်ရင်မွှေးနှင့် သူမ၏ မိသားစုတို့သည်လည်း ၂၀၂၃ ခုနှစ်တွင် တောင်ငူသို့ရောက်လာခဲ့ကြပါတယ်။“ကျွန်မတို့ ဒေသမှာ ငြိမ်းချမ်းရေးရော တိတ်ဆိတ်ငြိမ်သက်မှုတွေပါ ဆုံးရှုံးသွားပါပြီ၊ တိုက်ပွဲတွေ ဖြစ်မယ်၊ ပြီးရင် ပြန်ငြိမ်သွားမယ် ထပ်ခါထပ်ခါ ဖြစ်နေတာဘဲ”။အစပိုင်းတွင် သူမ၏ခင်ပွန်းဖြစ်သူမှာ ကြက်မွေးမြူရေးခြံတစ်ခုတွင် အလုပ်ရခဲ့သော်လည်း ရရှိသောဝင်ငွေမှာ မိသားစုဝင် (၉) ဦး၏ လိုအပ်ချက်များကို မဖြည့်ဆည်းပေးနိုင်ခဲ့ပါ။ ထို့ကြောင့် သူမသည် သူမ၏ နေရပ်ကျေးရွာတွင် နှစ်ပေါင်းများစွာ အောင်မြင်စွာ လုပ်ကိုင်ခဲ့ဖူးသည့် ဝါးရောင်းဝယ်ရေးလုပ်ငန်းကို ပြန်လည်လုပ်ကိုင်ခဲ့ပါတယ်။ သို့သော် လုပ်ငန်း ပြန်စရန်အတွက် ချေးငွေများလိုအပ်ခဲ့ပြီး၊ မတည်ငြိမ်သော ဝါးဈေးနှုန်းများနှင့် စစ်ဆေးရေးဂိတ်များ၌ ကောက်ယူနေသည့် သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးစရိတ်များကြောင့် မကြာမီမှာပင် အကြွေးနွံထဲသို့ နစ်မွန်းခဲ့ရပါတယ်။ လိုအပ်သလို အသုံးပြုနိုင်တဲ့ ငွေသားအကူအညီက သူမကို ထိုအကြွေးများကို ဆပ်နိုင်ရန်၊ မိသားစု၏ အိမ်ငှားခ၊ ကျောင်းလခနှင့် ကျန်းမာရေး စရိတ်များကို ပေးချေနိုင်ရုံသာမက သူမ၏ အိမ်နီးနားချင်းများကိုပါ အလုပ် ပေးနိုင်ခဲ့ပါတယ်။ နော်ရင်မွှေးရော မချာပါ သူတို့ နေရပ်သို့ မည်သည့်အချိန်တွင် ပြန်နိုင်မည်ကို မသိကြသော်လည်း၊ ၎င်းတို့၏ မိသားစုများကို ဘေးကင်းလုံခြုံစွာဖြင့် အတူတကွ နေနိုင်စေခြင်း၊ ဝဝလင်လင် ကျွေးမွေးထားနိုင်ခြင်းနှင့် ၎င်းတို့ အိမ်ထောင်စု ပြင်ပရှိ အခြားသူများကိုပါ ကူညီပံ့ပိုးပေးနိုင်ခြင်းတို့ကြောင့် ခွန်အားများကို ကိုယ်စီရရှိနေကြပါပြီ။မချာက သူမအနေနဲ့ အိမ်စရိတ်များပေးချေနိုင်ပြီး၊ မိသားစုကို ဝဝလင်လင်ကျွေးမွေးနိုင်ကာ ရပ်ရွာအတွင်းရှိ အခြားအမျိုးသမီးများကိုပါ ကူညီပံ့ပိုးပေးနိုင်သည့်အချိန်ဟာ ဂုဏ်အယူရဆုံးဖြစ်တယ်ဟု ဆိုပါတယ်။ သူမ၏ ရည်မှန်းချက်မှာ သူမ၏‌ဒေသမှ အစားအစာများဖြစ်သော မျှစ်ချဉ်ခေါက်ဆွဲနှင့် ဖက်ထုပ်ကြော်များ ရောင်းချသည့် “ဗန်းမော်မိသားစု စားသောက်ဆိုင်" လေးတစ်ဆိုင် ဖွင့်လှစ်ရန်ဖြစ်ပါတယ်။ ညနေခင်းတိုင်း အိမ်ထဲတွင် ပျံ့လွင့်နေတတ်သည့် တရှဲရှဲမြည်နေသော ဒယ်အိုး ထဲမှ အသံနှင့် ချိုမြိန်စူးရှသော မီးခိုးငွေ့များကြားတွင် သူမ၏ အိပ်မက်များသည် တဖြည်းဖြည်း အကောင်အထည်ပေါ်လာနေပြီး၊ ၎င်းမှာ အနည်းဆုံးတော့ မနက်ဖြန်အတွက် အဆင်ပြေချောမွေ့နေမည်ဟူသည်ကို အချက်ပြနေသကဲ့သို့ပင် ဖြစ်ပါတော့သည်။*ဤဇာတ်ကြောင်းကို UN Women Asia and the Pacific website တွင် ၂၀၂၆ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၄ရက် နေ့တွင် မူရင်းရေးသားထုတ်ဝေထားပါသည်။

ခုနစ်နှစ်အရွယ် သမီးလေး ဂျူးဂျူးစံအတွက် အရင်ကဆိုရင် ရေခပ်ရတာကို ပင်ပန်းတဲ့အလုပ်တစ်ခုလို့ သိထားခဲ့တာပါ။ ဒါပေမဲ့ အခုဆိုရင် ရေပိုက်ခေါင်းလေး ဖွင့်လိုက်ရုံနဲ့ သန့်ရှင်းတဲ့ရေကို အလွယ်တကူ ရနိုင်ပါပြီ။ မြန်မာနိုင်ငံ မန္တလေးတိုင်း၊ အမရပူရမြို့နယ် ဘန်ဒါကျေးရွာက မေလရဲ့ ညနေခင်းတစ်ခုမှာ နေရောင်ခြည်စွမ်းအင်သုံး ရေဘုံပိုင်တစ်ခုမှာ ပျော်ပျော်ရွှင်ရွှင်နဲ့ ရေဖြည့်နေတဲ့ ဂျူးဂျူးစံလေးကို တွေ့ရမှာပါ။ "အခု ဘုံပိုင်အသစ်က မပင်ပန်းတော့ဘူး။ ပိုက်ခေါင်းလေးဖွင့်လိုက်ရုံပဲ" လို့ နှစ်တန်းကျောင်းသူလေးက ပြုံးပြီးပြောပြပါတယ်။ ရေခပ်ဖို့ဆိုတာ သူတို့မိသားစုအတွက်တော့ တစ်နှစ်တာလုံး ခက်ခက်ခဲခဲရုန်းကန်ခဲ့ရတဲ့ အလုပ်ကြီးကနေ ဒီလိုရိုးရှင်းလွယ်ကူတဲ့ နေ့စဉ်လုပ်ငန်းလေးအဖြစ် အပြောင်းလဲကြီးပြောင်းလဲသွားခဲ့ပါပြီ။ ဒီဒုက္ခက ၂၀၂၅ ခုနှစ် မတ်လမှာ မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးမှာ လှုပ်ခတ်ခဲ့တဲ့ အင်အားပြင်း ငလျင်ကြီးကနေ စတင်ခဲ့ပါတယ်။ ရက်ကန်းရက်ခြင်း၊ လယ်ယာစိုက်ပျိုးခြင်းတွေနဲ့ အသက်မွေးတဲ့ ကျေးရွာလေးအတွက်တော့ ငလျင်က အဆောက်အဦတွေတင်မကဘဲ ရေပေးဝေရေးစနစ်တွေကိုပါ ပျက်စီးစေခဲ့တဲ့အတွက် သောက်စရာရေမရှိဘဲ ရက်သတ္တပတ်ပေါင်းများစွာ နေခဲ့ရပါတယ်။ဂျူးဂျူးစံအတွက် ငလျင်ကြီးကပေးတဲ့ စိတ်ဒဏ်ရာက အတော်ပြင်းထန်ခဲ့ပြီး ရက်နဲ့ချီပြီး နေမကောင်းတောင်ဖြစ်ခဲ့ပါတယ်။ သူက အနီးက ပြိုကျနေတဲ့အဆောက်အအုံတစ်ခုထဲမှာ ထိတ်လန့်တကြား ပြေးနေခဲ့ရတာကို သေသေချာချာ မှတ်မိနေပါသေးတယ်။ ငလျင်လှုပ်ပြီးနောက်မှာ အသက် ၄၁ နှစ်အရွယ် မိခင်ဖြစ်သူ ဒေါ်ခိုင်ခိုင်မင်းအတွက် ဂျူးဂျူးစံ၊ သားကြီးဖြစ်တဲ့ ဇော်လင်းထွန်း၊ ၁၅ နှစ်နဲ့ ၃ နှစ်အရွယ် ဒေါင်းစင်ဒရုန်းကလေးငယ် မြင့်မြတ်ဗိုတို့ကို စောင့်ရှောက်ဖို့ ခက်ခက်ခဲခဲ ရုန်းကန်ခဲ့ရပါတယ်။ ခင်ပွန်းဖြစ်သူ ဦးအောင်သူ၊ ၄၁ နှစ်ရဲ့ နေ့စဉ်ဝင်ငွေက ပုံမှန်မရှိတဲ့အတွက် မှီခိုနေရတဲ့ မိသားစုဟာ အခြေခံလိုအပ်ချက်တွေ ဖြည့်ဆည်းနိုင်ဖို့ကိုတောင် အခက်အခဲတွေ အများကြီးရင်ဆိုင်ခဲ့ရပါတယ်။အဘက်ဘက်က ရုန်းကန်ရခြင်းတွေထဲမှာ သောက်သုံးဖို့ သန့်ရှင်းတဲ့ရေမရခြင်းနဲ့ အိမ်သာအသုံးမပြုနိုင်ခြင်းတွေက အကြီးမားဆုံး နေ့စဉ်ဒုက္ခတွေ ဖြစ်လာခဲ့ပါတယ်။ ငလျင်ကြောင့် သူတို့အိမ်ရဲ့ အိမ်သာ ပျက်စီးသွားပြီး အိမ်နီးချင်းအိမ်က တစ်လုံးတည်းသော အိမ်သာကို လူကိုးယောက်မျှပြီး သုံးခဲ့ရပါတယ်။ လုံခြုံတဲ့ သီးသန့်အိမ်သာမရှိခြင်းက အထူးသဖြင့် မိသားစုရဲ့ အငယ်ဆုံး၊ အားအနည်းဆုံးကလေးတွေအတွက် သိသိသာသာ ထိခိုက်နစ်နာစေခဲ့ပါတယ်။ ဂျူးဂျူးစံလို ငယ်ရွယ်တဲ့ကလေးတွေအတွက် အိမ်သာကို လွယ်လင့်တကူ အသုံးမပြုနိုင်တာက အခြေခံ တစ်ကိုယ်ရေသန့်ရှင်းမှုကို ထိန်းသိမ်းဖို့တောင် ခက်ခဲလွန်းစေပြီး ကြိုတင်ကာကွယ်နိုင်တဲ့ ရောဂါတွေ ဖြစ်နိုင်တဲ့အန္တရာယ်တွေလည်း ပိုများလာပါတယ်။ဒေါင်းစင်ဒရုန်းကလေးငယ်ဖြစ်တဲ့ သုံးနှစ်သားလေး မြင့်မြတ်ဗိုအတွက် ဒီအခြေအနေက ပိုလို့တောင်စိတ်ပင်ပန်းစရာကောင်းလှပါတယ်။ မရင်းနှီးတဲ့၊ လူအများနဲ့ မျှသုံးရတဲ့နေရာတွေဟာ ဒေါင်းစင်ဒရုန်းကလေးငယ်တွေအတွက် အတော့်ကို ဒုက္ခများစေသလို သူ့ရဲ့ကိုယ်စိတ်ကျန်းမာရေးကိုလည်းများစွာ ထိခိုက်စေပါတယ်။ အလားတူပဲ ကလေးတွေရဲ့ အခြေခံလိုအပ်ချက်တွေ ဖြည့်ဆည်းနိုင်ဖို့ အမြဲခွင့်တောင်းပေးခဲ့ရတဲ့ မိခင်ဖြစ်သူ ဒေါ်ခိုင်ခိုင်မင်းအတွက်လည်း အတော်လေး စိတ်ဖိစီးခဲ့ရပါတယ်။ "အမြဲတမ်းလိုလို ကျွန်မတို့ အိမ်သာသုံးဖို့အတွက် အလှည့်ရောက်ဖို့ စောင့်ခဲ့ရတယ်" လို့ သူကဆိုပါတယ်။ အခက်အခဲတွေကိုဖြတ်သန်းနေစဥ်ပဲ ယူနီဆက်ရဲ့ ဘက်စုံ WASH ပြန်လည်ထူထောင်ရေးနဲ့ တကိုယ်ရေသန့်ရှင်းမှု မြှင့်တင်ရေး ပရောဂျက်လို့ခေါ်တဲ့ ရပ်ရွာအစီအစဉ်တစ်ခုက ဘန်ဒါကျေးရွာအတွက် မရှိမဖြစ်အရေးကြီးတဲ့ ဝန်ဆောင်မှုတွေကို ပြန်လည်တည်ဆောက်ပေးခဲ့ပါတယ်။ နောက်ဆုံးမှာတော့ မိသားစုတွေအတွက် စိတ်သက်သာရာရခဲ့ပါပြီ။ ဒီပရောဂျက်က ကျေးရွာအတွက် နေရောင်ခြည်စွမ်းအင်သုံး ရေပေးဝေရေးစနစ်သစ်တစ်ခုကို တပ်ဆင်ပေးခဲ့သလို ယင်လုံအိမ်သာတွေကိုလည်း ဆောက်ပေးခဲ့ပါတယ်။ ဒီထဲမှာ ဒေါ်ခိုင်ခိုင်မင်းတို့အိမ်အတွက်လည်း သီးသန့်အိမ်သာတစ်လုံး ပါဝင်ပါတယ်။"အိမ်သာအသစ်တစ်လုံးရလိုက်တဲ့အချိန်မှာ ကျွန်မတော်တော်ဝမ်းသာရပါတယ်" လို့ ဒေါ်ခိုင်ခိုင်မင်းက ပြောပြပါတယ်။ ဒေါ်ခိုင်ခိုင်မင်းတို့ မိသားစုက အိမ်သာအသစ်တစ်လုံးအပြင် ၂၀ လီတာဆန့် ရေပုံးတစ်ပုံးနဲ့ တစ်ကိုယ်ရေသန့်ရှင်းရေးသုံး ပစ္စည်းတွေကိုလည်း လက်ခံရရှိခဲ့ပါတယ်။ သန့်ရှင်းတဲ့ရေကိုလည်း အခမဲ့ ရရှိလာပြီဖြစ်တဲ့အတွက် အရင်က မိသားစုအနေနဲ့ ရေဝယ်ဖို့သုံးစွဲခဲ့ရတဲ့ငွေကို အခုအခါမှာ စားစရာတွေနဲ့ ကလေးတွေအတွက် ဆေးဝါးလို မိသားစုအတွက် မရှိမဖြစ်လိုအပ်တဲ့ ပစ္စည်းတွေကို ဝယ်ယူနိုင်ပြီဖြစ်ပါတယ်။ ဘေးကင်းလုံခြုံတဲ့ အိမ်သာသစ်ရရှိခဲ့တဲ့ မိသားစုအတွက် ကျန်းမာရေးကလည်း တဖြည်းဖြည်း တိုးတက်ကောင်းမွန်လာခဲ့ပါတယ်။ အခုဆိုရင် ဒေါ်ခိုင်ခိုင်မင်းက ကျေးရွာတစ်ကိုယ်ရည်သန့်ရှင်းမှု မြင့်တင်ရေး ပညာပေးဟောပြောပွဲတွေကိုလည်း တက်ရောက်ဖြစ်ခဲ့ပါတယ်။ ပြီးရင် ဒီဟောပြောပွဲတွေက သိရှိလာခဲ့တဲ့ ဗဟုသုတွေကို သမီးငယ် ဂျူးဂျူးစံကို လက်ဆင့်ကမ်းပြန်လည် မျှဝေပေးပါတယ်။ အခုဆိုရင် သမီးငယ်လေးဟာ အစာမစားခင်၊ အိမ်သာသုံးပြီးချိန်နဲ့ ကစားပြီးချိန်စတဲ့ အရေးကြီးတဲ့ အချိန်တွေမှာ လက်ဆေးဖို့ကို သေသေချာချာ သိနေပြီဖြစ်ပါတယ်။ အခုဆိုရင် ဂျူးဂျူးစံက ငလျင်ကြောင့် ရခဲ့တဲ့ စိတ်ဒဏ်ရာတွေကလည်း တဖြည်းဖြည်း ပျောက်ပျက်သွားပြီး နေ့လယ်ခင်းတွေမှာဆိုရင်တော့ မိခင်ကို အိမ်မှုကိစ္စတွေကူညီပေးရင်း၊ ကစားရင်း၊ စာလုပ်ရင်း ဖြတ်သန်းနေပါပြီ။ ကျောင်းမှာလည်း ဂျူးဂျူးစံက စာကြိုးစားတဲ့ကလေးတစ်ယောက် ဖြစ်ပါတယ်။ သူ့ဆရာမပေးတဲ့ 'A' တွေရော၊ ကြယ်တွေပါ အများကြီးရတဲ့အကြောင်း ဂုဏ်ယူစွာနဲ့ ပြောပြပါတယ်။ တခြားကလေးတွေက အိမ်စာလုပ်ဖို့ မေ့တတ်ပေမယ့် ဂျူးဂျူးစံလေးက ဘယ်တော့မှ အိမ်စာလုပ်ဖို့ မမေ့တတ်ပါဘူး။ ထူးချွန်တဲ့ နှစ်တန်းကျောင်းသူလေးမှာ သူ့ဘဝအတွက် ပြတ်သားတဲ့ ရည်မှန်းချက်တစ်ခုရှိပါတယ်။ "သမီးက ကျောင်းဆရာမကြီးဖြစ်ချင်တာ။ ဘာလို့လဲဆိုတော့ ပညာတတ်ကြီးဖြစ်ချင်လို့" လို့ ယုံကြည်မှုအပြည့်နဲ့ ပြောပြခဲ့ပါတယ်။သမီးငယ်လေး တက်ကြွထူးချွန်ပြီး မိသားစုလည်း ပြန်ရပ်တည်နိုင်လာတာကို မြင်ရတဲ့ ဒေါ်ခိုင်ခိုင်မင်းကတော့ ကျေးဇူးတင်စကားတွေ ရင်ထဲအပြည့်နဲ့ပါ။ သူ့အတွက်တော့ ရေပေးဝေရေးစနစ်အသစ်ရယ်၊ အိမ်သာအသစ်ရယ်ဆိုတာ အခြေခံအဆောက်အအုံဆိုတဲ့ အဓိပ္ပါယ်ထက် အများကြီးပိုပါတယ်။ ဒါတွေဟာ သူ့ရဲ့ သားသမီးတွေ ဘေးကင်းလုံခြုံစွာနဲ့ ကြီးပြင်းလာဖို့ အခြေခံအုတ်မြစ်တွေပါပဲ။ "ဒီလိုပံ့ပိုးမှုတွေကို ကျွန်မတို့လို နောက်ထပ် မိသားစုအများကြီးကို ရစေချင်တယ်။ ဒါမှ မိသားစုအားလုံး ကျန်းကျန်းမာမာ၊ လုံလုံခြုံခြုံနဲ့ ဂုဏ်သိက္ခာရှိရှိ ရပ်တည်နိုင်မှာ" လို့ သူဖြတ်သန်းခဲ့ရတဲ့ ဘဝကို ပြန်စဉ်းစားမိပြီး ပြောပြခဲ့ပါတယ်။*ဤဇာတ်ကြောင်းကို UNICEF Myanmar websiteတွင် မူရင်းရေးသား ထုတ်ဝေထားပါသည်။

၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၁၆ ရက်နေ့က ရန်ကုန်မြို့ရှိ တတိယမြောက် ကုလသမဂ္ဂ အထွေထွေအတွင်းရေးမှူးချုပ် ဦးသန့်ရဲ့ နေအိမ်ဟာ ဆွေးနွေးတိုင်ပင်ဖို့နဲ့ အတွေးအမြင်တွေ ဖလှယ်ဖို့ နေရာတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့ပါတယ်။ မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကုလသမဂ္ဂအဖွဲ့က ကြီးမှူးပြီး လူငယ်ဗဟိုပြု ငြိမ်းချမ်းရေးတည်ဆောက်မှုဆိုင်ရာ အခမ်းအနားတစ်ခု ကျင်းပခဲ့တာဖြစ်ပြီး ကျောင်းသား ၅၀ ခန့် တက်ရောက်ခဲ့ကြပါတယ်။ အဲဒီအခမ်းအနားမှာ ကျောင်းသူ၊ ကျောင်းသား၊ ဆရာ၊ ဆရာမတွေနဲ့ ကုလသမဂ္ဂအဖွဲ့အစည်း အသီးသီးက ကိုယ်စားလှယ်တွေ ဆုံတွေ့ခဲ့ကြပြီး၊ နေ့စဉ်ဘဝမှာ ငြိမ်းချမ်းရေးတည်ဆောက်တယ်ဆိုတာ ဘာကိုဆိုလိုတာလဲ၊ ပိုပြီး စည်းလုံးချိတ်ဆက်မှုရှိတဲ့ လူမှုအသိုက်အဝန်းတွေဖြစ်လာဖို့ လူငယ်တွေ ဘယ်လို ပါဝင်ဆောင်ရွက်နိုင်မလဲဆိုတာတွေကို ဆွေးနွေးခဲ့ကြပါတယ်။အဲဒီအခမ်းအနားအတွက် ယခုထက် ပိုသင့်တော်တဲ့နေရာ မရှိနိုင်တော့ပါဘူး။ U Thant House ဟာ မြန်မာနိုင်ငံနဲ့ ကုလသမဂ္ဂ သမိုင်းမှာ ထူးခြားတဲ့ နေရာတစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။ ဦးသန့်ဟာ အထွေထွေအတွင်းရေးမှူးချုပ်အဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့စဉ်တစ်လျှောက်လုံး ကမ္ဘာ့အရေး တင်းမာမှုတွေနဲ့ အကျပ်အတည်းကာလတွေမှာ စိတ်ရှည်သည်းခံမှု၊ သံတမန်ရေးရာ ကျွမ်းကျင်မှု၊ တွေ့ဆုံဆွေးနွေးရေးအပေါ်  အစဉ်တစိုက် အလေးထားမှုတို့နဲ့ နိုင်ငံတကာအသိုင်းအဝိုင်းကို လမ်းညွှန်ခဲ့ပါတယ်။ ဒီနေ့ခေတ်မှာလည်း သူချန်ထားခဲ့တဲ့ အမွေအနှစ်တွေက မတူကွဲပြားမှုတွေကြားထဲမှာ နားလည်မှုတွေ တည်ဆောက်နိုင်ဖို့ မျိုးဆက်သစ်လူငယ်တွေကို ဆက်ပြီး အားပေးလှုံ့ဆော်ဆဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီအခမ်းအနားက ငြိမ်းချမ်းရေးတည်ဆောက်မှုနဲ့ ပဋိပက္ခတားဆီးကာကွယ်ရေးအတွက် နိုင်ငံတကာက ကြိုးပမ်းအားထုတ်မှု နှစ် (၂၀) ပြည့် အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် ကမ္ဘာတစ်ဝှမ်း လုပ်ဆောင်တဲ့ လှုပ်ရှားမှုတစ်ခုဖြစ်တဲ့ ပထမအကြိမ် ကုလသမဂ္ဂ ငြိမ်းချမ်းရေးတည်ဆောက်မှု ရက်သတ္တပတ်ရဲ့ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။ ကမ္ဘာတစ်ဝှမ်းက လူ့အဖွဲ့အစည်းတွေက ငြိမ်းချမ်းရေးရဲ့ အရေးပါမှုနဲ့ အဓိပ္ပာယ်ကို ပြန်လည်သုံးသပ်နေကြချိန်မှာ၊ မြန်မာနိုင်ငံက ကျောင်းသူ ကျောင်းသားတွေကိုလည်း ငြိမ်းချမ်းရေးဆိုတာ စေ့စပ်ဆွေးနွေးမှုတွေကနေတင် စတင်တာမဟုတ်ဘဲ ကြင်နာမှု၊ လေးစားမှု၊ စာနာထောက်ထားမှုနဲ့ အားလုံးပါဝင်နိုင်မှုတွေအပေါ် အခြေခံတဲ့ ရိုးရှင်းတဲ့ လုပ်ရပ်လေးတွေကနေတစ်ဆင့် စတင်နိုင်တာကို စဉ်းစားတွေးခေါ်ဖို့ ဖိတ်ခေါ်ခဲ့ပါတယ်။ကျောင်းသူ၊ ကျောင်းသားတွေဟာ U Thant House အတွင်း လိုက်လံကြည့်ရှုလေ့လာခြင်း၊ မှတ်တမ်းတင်ရုပ်ရှင်များ ကြည့်ရှုခြင်းနဲ့ ပညာပေးလှုပ်ရှားမှုများတွင် ပါဝင်ခြင်း စတဲ့ အစီအစဉ်တွေကနေ   ဦးသန့်ရဲ့ ဘဝဖြတ်သန်းမှု၊ တန်ဖိုးထားမှုတွေနဲ့ နိုင်ငံတကာပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေးနဲ့ ကမ္ဘာ့ငြိမ်းချမ်းရေးအတွက် စွမ်းဆောင်ခဲ့မှုတွေကို လေ့လာခွင့်ရရှိခဲ့ကြပါတယ်။  အဲဒီနေ့ရဲ့ စိတ်လှုပ်ရှားစရာအကောင်းဆုံး အစီအစဉ်တစ်ခုကတော့ “ကုလသမဂ္ဂ ငြိမ်းချမ်းရေး ပတ်စ်ပို့ (UN Peace Passport)” လှုပ်ရှားမှုပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ကျောင်းသူ၊ ကျောင်းသားတွေဟာ သူတို့ကိုယ်ပိုင် ပတ်စ်ပို့စာအုပ်ငယ်လေးတွေ လက်ခံရရှိကြပြီး၊ လှုပ်ရှားမှုတွေမှာ ပါဝင်ရင်း ကုလသမဂ္ဂ ပြခန်းအသီးသီးကနေ အသိအမှတ်ပြု အမှတ်တံဆိပ်တွေ စတစ်ကာတွေ ရယူခဲ့ကြပါတယ်။ ဒီငြိမ်းချမ်းရေး ပတ်စ်ပို့ဟာ ပျော်စရာကောင်းတဲ့ သင်ယူမှုအထောက်အကူပြု ကိရိယာတစ်ခုတင် မကဘဲ စူးစမ်းလိုမှု၊ အချင်းချင်း ထိတွေ့ဆက်ဆံမှုနဲ့ ရှာဖွေလေ့လာမှုတွေကိုပါ မြှင့်တင်ပေးနိုင်ခဲ့ပြီး အဲဒီနေ့ရဲ့ အနှစ်သာရရှိလှတဲ့ အမှတ်တရလက်ဆောင်တစ်ခုလည်း ဖြစ်ခဲ့ပါတယ်။ ဒါ့အပြင် ကျောင်းသူ ‌ကျောင်းသားတွေဟာ ပုံပြောခြင်းအစီအစဉ်တွေမှာလည်း ပါဝင်ခဲ့ကြပါသေးတယ်။ဒီအခမ်းအနားမှာ နိုင်ငံတကာ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုနဲ့ ငြိမ်းချမ်းရေး တည်ဆောက်မှု သမိုင်းကြောင်းရဲ့ အရေးကြီးတဲ့ အခိုက်အတန့်တွေကို ဖော်ပြထားတဲ့ ကုလသမဂ္ဂနဲ့ ဦးသန့် အထိမ်းအမှတ် တံဆိပ်ခေါင်းတွေကိုလည်း ပြသထားပါတယ်။ ဦးသန့်ရဲ့ အမွေအနှစ်တွေကို ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ပြီး မျှဝေပေးနေတဲ့ U Thant House ရဲ့ ကြိုးပမ်းဆောင်ရွက်မှုတွေကို အသိအမှတ်ပြုတဲ့အနေနဲ့ ယာယီ ကုလသမဂ္ဂဌာနေညှိနှိုင်းရေးမှူးက ကုလသမဂ္ဂ အထိမ်းအမှတ် တံဆိပ်ခေါင်းစုစည်းမှုလေးကို ပေးအပ်ခဲ့ပါတယ်။ အဖွင့်အမှာစကား ပြောကြားရာမှာတော့ ယာယီ ကုလသမဂ္ဂဌာနေညှိနှိုင်းရေးမှူးက ငြိမ်းချမ်းရေးဆိုတာကို ဒြပ်မဲ့အယူအဆတစ်ခုအဖြစ် မရှုမြင်ဘဲ မိမိတို့ရဲ့ နားထောင်ပေးမှု၊ နားလည်ပေးမှုနဲ့ မတူကွဲပြားမှုတွေကြားမှာ ပေါင်းကူးတံတားတွေတည်ဆောက်တာလိုမျိုး “နေ့စဉ်ဘဝ ရွေးချယ်မှုတွေကနေတစ်ဆင့် တည်ဆောက်ရတဲ့အရာ” အဖြစ် စဉ်းစားတွေးခေါ်ကြဖို့ တိုက်တွန်းပြောကြားခဲ့ပါတယ်။ ဆရာ၊ ဆရာမတွေနဲ့ တက်ရောက်လာသူတွေရဲ့ တုံ့ပြန်မှုတွေက များစွာ အပြုသဘောဆောင်ပြီး အခမ်းအနားဟာ စိတ်ဝင်စားဖွယ်ကောင်းပြီး အပြန်အလှန် ထိတွေ့လုပ်ဆောင်နိုင်စေတယ်လို့ မှတ်ချက်ပြုကြပါတယ်။ ဒါ့အပြင် ဒီအခမ်းအနားဟာ လူငယ်တွေ သင်ယူလေ့လာနိုင်ဖို့၊ တွေ့ဆုံဆွေးနွေးနိုင်ဖို့နဲ့ လူမှုအသိုက်အဝန်းမှာ ပါဝင်ဆောင်ရွက်နိုင်ဖို့တို့အတွက် ကုလသမဂ္ဂ အဖွဲအစည်း အသီးသီးအကြား ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုရဲ့ တန်ဖိုးကိုလည်း ပေါ်လွင်စေခဲ့ပါတယ်။ကျောင်းသူ၊ ကျောင်းသားတွေက သူတို့သင်ယူခဲ့ရတာတွေကို ပြန်လည်သုံးသပ်ကြစဉ်မှာ ဦးသန့်ရဲ့ အမွေအနှစ်တွေကို အခြေခံထားတဲ့ လေးနက်တဲ့ မေးခွန်းတစ်ခုဖြစ်တဲ့ “မောင်တို့၊ မယ်တို့အနေနဲ့ ဘယ်လို တံတားမျိုး တည်ဆောက်နိုင်မလဲ” ဆိုတဲ့ မေးခွန်းကို စဉ်းစားကြည့်ဖို့ တိုက်တွန်းခဲ့ပါတယ်။ ဒီမေးခွန်းဟာ ပိုပြီး ငြိမ်းချမ်းပြီး စည်းလုံးတဲ့ အနာဂတ်တစ်ခု ဖြစ်လာဖို့အတွက် လူတိုင်းမှာ တာဝန်ရှိတယ်ဆိုတာကို သတိပေးလိုက်တာလည်း ဖြစ်ပါတယ်။ဤအခမ်းအနားကို ကုလသမဂ္ဂ ဌာနေညှိနှိုင်းရေးမှူးရုံး (UNRCO)၊ ယူနီဆက် (UNICEF)၊ ယူအန်အက်ဖ်ပီအေ (UNFPA)၊ ယူနက်စကို (UNESCO)၊ ကုလသမဂ္ဂ ပြန်ကြားရေးဌာန (UNIC) နှင့် ကုလသမဂ္ဂ စေတနာ့ဝန်ထမ်းအဖွဲ့ (UN Volunteers) တို့မှ ပူးပေါင်းကျင်းပခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ အခမ်းအနားတွင် ပါဝင်တက်ရောက်ပြီး ဤပွဲကို အဓိပ္ပာယ်ရှိ၍ စိတ်ဝင်စားဖွယ်ရာ အတွေ့အကြုံတစ်ခု ဖြစ်လာအောင် ဝိုင်းဝန်းကူညီပေးခဲ့ကြသည့် ကျောင်းသား၊ ကျောင်းသူများ၊ ဆရာ၊ ဆရာမများနှင့် U Thant Houseတို့အား အထူးပင် ကျေးဇူးတင်ရှိပါသည်။