မျှော်လင့်ချက်နှင့် မညီမျှမှုများ - အသည်းရောင်ရောဂါ ကုသမှု၏ မတူညီသောအခြေအနေများ

ရန်ကုန်၊ မြန်မာ — မြန်မာနိုင်ငံရှိ အသည်းရောင်ရောဂါ ခံစားနေရသူ အများအပြားအတွက် ထိုသတင်းစကားသည် လက်တွေ့ဖြစ်လာနေသောအခြေအနေတွင်ရှိနေသည်။ အသည်းရောင်အသားဝါ စီပိုး ကုသမှုသည် ယခုအခါ ပိုမိုလက်လှမ်းမီလာရုံသာမက လူအများစုအတွက် ၁၂ ပတ်မှ ၂၄ ပတ်အတွင်း ကုသရုံဖြင့်ပျောက်ကင်းနိုင်ပြီဖြစ်သည်။ သို့သော် နာတာရှည် အသည်းရောင်အသားဝါ ဘီပိုး ခံစားနေရသူများအတွက်မူ ကုသမှုခရီးလမ်းမှာ ပိုမိုခက်ခဲနေဆဲဖြစ်သည်။

အသည်းရောင်အသားဝါ ဘီပိုးကူးစက်ခံရသည့် မိခင်တစ်ဦးအနေဖြင့် သူမ၏ ဘဝပြောင်းလဲသွားသည့် အခိုက်အတန့်ကို ယခုလို ပြန်လည်သတိရပြောပြခဲ့သည်။

၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင် ကိုယ်ဝန်ဆောင်ချိန်၌ ဆေးစစ်မှုတစ်ခုအတွင်း အသည်းရောင်အသားဝါ ဘီပိုး တွေ့ရှိခဲ့သော်လည်း  အခက်အခဲအမျိုးမျိုးကြောင့် ထိုအချိန်က ဆေးကုသမှုကို လက်လှမ်းမမီနိုင်ခဲ့ပါ။

"ဆေးကုဖို့ကို မတတ်နိုင်ခဲ့ဘူး၊ ပြီးတော့ ကျွန်မနေခဲ့တဲ့ရွာကလည်း မြို့နဲ့ အလှမ်းနည်းနည်းဝေးတယ်လေ" ဟု သူမက ဆိုသည်။

"အကူအညီကို ဘယ်မှာဘယ်လိုရှာရမှန်း မသိခဲ့ဘူး" ဟုလည်းပြောခဲ့ပါသေးသည်။

နေထိုင်သည့်ရွာအနီးနားတွင် ဝန်ဆောင်မှုများမရှိခြင်းနှင့် ငွေကြေးအကန့်အသတ်များကြောင့် ကုသမှုကို နှစ်ပေါင်းများစွာ ရွှေ့ဆိုင်းခဲ့ရသည်။ မကြာသေးမီကမှ ကျန်းမာရေးဝန်ထမ်းတစ်ဦး၏ လွှဲပြောင်းပေးမှုကြောင့် အခမဲ့ကုသမှုပေးသော ဆေးခန်းတစ်ခုသို့ ရောက်ရှိခဲ့ပါသည်။

"ကျွန်မမှာ အသည်းရောင်အသားဝါ ဘီပိုးရှိတယ်ဆိုတာ ပထမဆုံးသိရတုန်းက အရမ်းကြောက်သွားတယ်" ဟု သူမက ဆိုသည်။ "ကျွန်မရဲ့ တစ်ခုတည်းသော စိုးရိမ်မှုက ကျွန်မရဲ့ ကလေးတွေကို ဒီရောဂါကူးစက်သွားမှာကိုပါ။’’

သူမအနေဖြင့် ဤရောဂါကို သူမ၏ကလေးများ ထံ ကူးစက်သွားမည်ကို စိုးရိမ်ခဲ့သော်လည်း ကံကောင်းစွာပင် ကလေးများကို မကူးစက်ခဲ့ပါ။ ကုသမှုစတင်ခံယူပြီး နှစ်လအတွင်းတွင် သူမအတွက် မျှော်လင့်ချက်တဖန် ပြန်ရှိလာခဲ့ပါပြီ။

"ကျွန်မ အခု အရမ်းပျော်ရပါတယ်။ ဆေးကုသမှုကိုခံယူနေရပြီဆိုတော့ ကျွန်မရဲ့ ကလေးတွေလည်း ဘေးကင်းသွားပါပြီ" ဟု သူမက ဆိုကာ အခြားသော ကိုယ်ဝန်ဆောင်မိခင်များကိုလည်း စောစီးစွာ စစ်ဆေးကုသမှုခံယူရန် တိုက်တွန်းခဲ့ပါသည်။

သူမ၏ ဤအတွေ့အကြုံသည် အသည်းရောင်အသားဝါ ဘီပိုးစစ်ဆေးကုသမှု၏ အောင်မြင်မှုတစ်စိတ်တစ်ပိုင်းကို ထင်ဟပ်နေသော်လည်း ဘီပိုး လူနာအများအပြား၏ ဆက်လက်ရင်ဆိုင်နေရသည့် အခက်အခဲအတားအဆီးများကိုလည်း မီးမောင်းထိုးပြလျက်လည်း ရှိနေပါသည်။

အသည်းရောင်အသားဝါရောဂါစစ်ဆေးကုသရန် ဝန်ဆောင်မှုပေးနေသော ဒေသခံဆေးခန်းတခု၏ ကျန်းမာရေးဝန်ထမ်း ဒေါက်တာရီက အသည်းရောင်အသားဝါ ဘီပိုးနှင့် စီပိုးအကြား ကွာခြားချက်ကို ယခုလို ရှင်းပြခဲ့ပါသည်။

"အသည်းရောင်အသားဝါ ဘီပိုးက ပိုပြီးရှုပ်ထွေးပါတယ်" ဟု ၎င်းကျန်းမာရေးဝန်ထမ်းက ဆိုသည်။ "ကုန်ကျစရိတ်ပိုများပြီး ကုသချိန်ကလည်းပိုကြာပါတယ်။"

သုံးလအတွင်း ပျောက်ကင်းအောင် ကုသနိုင်သည့် အသည်းရောင်အသားဝါ စီပိုးနှင့် မတူဘဲ အသည်းရောင်အသားဝါ ဘီပိုးသည် ဆက်လက် စောင့်ကြည့်စစ်ဆေးမှုနှင့် စောင့်ရှောက်မှု လိုအပ်ပါသည်။ ဤရှုပ်ထွေးမှုသည် ဝန်ဆောင်မှုရရှိနိုင်မှုကိုလည်း သက်ရောက်မှုရှိနေပါသည်။

"အသည်းရောင်အသားဝါ စီပိုးကုသဖို့အတွက် ပံ့ပိုးကူညီတဲ့ အဖွဲ့အစည်းတွေက ဘီပိုးထက်စာရင်ပိုများပါတယ်" ဟု ၎င်းက ဆိုသည်။ "အသည်းရောင်အသားဝါ ဘီပိုးအတွက်တော့ ဝန်ဆောင်မှုတွေ အကန့်အသတ်ရှိနေပါတယ်။"

ဘီပိုးစစ်ဆေးကုသမှုအတွက် ကုန်ကျစရိတ်သည် အကြီးမားဆုံး စိန်ခေါ်မှုတစ်ခုအဖြစ် ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။ လူနာများသည် ဗိုင်းရပ်စ်ပိုးပမာဏစစ်ဆေးခြင်းနှင့် အသည်းစစ်ဆေးခြင်းအပါအဝင် အခြားလိုအပ်သော စစ်ဆေးစမ်းသပ်မှုများစွာကိုလည်း ပြုလုပ်ရန် လိုအပ်ပြီး ထိုဆေးစစ်စမ်းသပ်မှုများသည် ကုန်ကျစရိတ်များနိုင်ပါသည်။

"တစ်ချို့က ကနဦးစစ်ဆေးမှုများအတွက် မတတ်နိုင်ကြဘူး၊ အချို့ကလည်း လစဉ်ဆေးဝါးစရိတ်အတွက်ကို ရုန်းကန်နေရတာမျိုးတွေကိုကျွန်မတို့ မြင်တွေ့နေရပါတယ်" ဟု ထိုကျန်းမာရေးဝန်ထမ်းက ဆိုသည်။

ဆေးခန်းသို့ ဆေးကုသရန်သွားလာရသည့် အကွာအဝေးနှင့် သွားလာနိုင်မှုတို့ကလည်း ဆေးကုသစောင့်ရှောက်မှုကို ခံယူရန် ပိုမိုခက်ခဲစေပါသည်။ လူနာအများအပြားသည် ဝေးလံသော ဒေသများမှ ခရီးထွက်လာကြရပြီး ခရီးသွားလာစရိတ် မြင့်မားမှုကြောင့် လိုအပ်သော ဆေးစစ်ကုသမှုအား ရရယူရန် အခက်အခဲများ ဖြစ်နေကြခြင်းဖြစ်သည်။

"ကျွန်မတို့အနေနဲ့ ခရီးစရိတ်အကူအညီပေးတဲ့အခါမှာတောင် တစ်ချို့လူနာတွေက လာမကုနိုင်ကြဘူး" ဟု ကျန်းမာရေးဝန်ထမ်းက ထပ်လောင်းပြောကြားခဲ့ပါသည်။

ခွဲခြားရှုံ့ချမှုနှင် နှိမ့်ချဆက်ဆံခြင်းများသည် နောက်ထပ်အတားအဆီးတစ်ခုဖြစ်သည်။ အချို့လူနာများသည် ခွဲခြားဆက်ဆံခံရမည်ကို ကြောက်ရွံ့ သောကြောင့်ဖြစ်စေ သို့မဟုတ် သူငယ်ချင်းများ၊ လုပ်ဖော်ကိုင်ဖက်များ၊ မိသားစုများနှင့် ရပ်ရွာမှ  ကဲ့ရဲ့ခံရမည်ကို စိုးရိမသောကြောင့်ဖြစ်စေ ဆေးကုသမှုခံယူခြင်းကို ရှောင်ကြဉ်တတ်ကြသည်ကို တွေ့မြင်ရပါသည်။

ဤစိန်ခေါ်မှုများကြားမှ အောင်မြင်သောဆေးစစ်ကုသမှုများက ဖြစ်နိုင်ခြေကို ပြသလျက်ရှိပါသည်။

သုံးလကြာ ဆေးကုသမှုကို ခံယူပြီး အသည်းရောင်အသားဝါ စီပိုးကို ကုသပျောက်ကင်းစေခဲ့သည့် လူနာများစွာထဲမှ အမျိုးသမီးတစ်ဦးသည် ကမ္ဘာ့အသည်းရောင်ရောဂါနေ့တွင် သူမ၏ အတွေ့အကြုံကို ပြန်လည်မျှဝေခဲ့ပါသည်။

"ကျွန်မအနေနဲ့ စီပိုးကိုလုံးပျောက်ကင်းအောင်ကုသချင်ခဲ့တဲ့အတွက် ဆရာဝန်ရဲ့ ညွှန်ကြားချက်တွေကို လိုက်နာခဲ့တယ်" ဟု လူနာက ဆိုသည်။ "အခုတော့ ကျွန်မ အရမ်းပျော်ပါတယ်၊ ဘာကြောင့်လဲဆိုတော့ ကျွန်မအနေနဲ့ တခြားသူတွေ၊ အထူးသဖြင့် ကျွန်မရဲ့ကလေးတွေကို ဒီရောဂါ မကူးစက်နိုင်တော့လို့ပါ။"

သူတို့၏ သတင်းစကားမှာ ရိုးရှင်းပါသည်။ စောစီးစွာ စစ်ဆေးခြင်းနှင့် ကုသခြင်းသည် အသက်များကို ကယ်တင်နိုင်သည်။

ဤအတွေ့အကြုံများတစ်လျှောက် ထင်ရှားသော အချက်တစ်ခုမှာ အသည်းရောင်အသားဝါ စီပိုး ကုသမှုသည် သိသိသာသာ တိုးတက်လာသော်လည်း အသည်းရောင်အသားဝါရောဂါ ဘီပိုးဆေးစစ်ကုသမှုအတွက် လူနာများသည် ငွေကြေးနှင့် အတားအဆီးများကို ဆက်လက် ရင်ဆိုင်နေကြရပါသည်။

ဤကွာဟချက်များကို ကိုင်တွယ်ဖြေရှင်းရန် ပိုမိုအားကောင်းသော ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုနှင့် ဝန်ဆောင်မှုများ တိုးချဲ့ရန် လိုအပ်ပါသည်။

"ကျွန်မတို့အနေနဲ့ အသည်းရောင်အသားဝါ ဘီပိုး ရောဂါရှာဖွေခြင်းနှင့် ကုသခြင်းလုပ်ငန်းတွေ ဆောင်ရွက်နိုင်ဖို့ ပံ့ပိုးကူညီမှုတွေ ပိုမိုလိုအပ်ပါတယ်" ဟု မြန်မာနိုင်ငံတွင် အသည်းရောင်ရောဂါတိုက်ဖျက်ရေးလုပ်ငန်းများကို နှစ်ပေါင်းများစွာ လုပ်ကိုင်နေသော ပြည်သူ့ကျန်းမာရေးကျွမ်းကျင်သူ ဒေါက်တာခင်က ယခုလိုပြောပြခဲ့ပါသည်။ " ရပ်ရွာဒေသအဆင့်အထိ ဝန်ဆောင်မှုများရှိနေခြင်းနှင့်ကျန်းမာရေးဝန်ထမ်းများကို လေ့ကျင့်သင်ကြားပေးခြင်းက လူနာများစွာအတွက် လိုအပ်တဲ့ပံ့ပိုးကူညီမှုတွေ ပိုမိုရောက်ရှိစေရန် ကူညီပေးနိုင်မှာပါ။"

WHO အနေဖြင့် ဒေသဆိုင်ရာ သက်ဆိုင်သောကျန်းမာရေးအဖွဲ့အစည်းများနှင့် နီးကပ်စွာ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခြင်းဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံတွင် အသည်းရောင်ရောဂါတုံ့ပြန်ဆောင်ရွက်မှု တိုးချဲ့ဆောင်ရွက်ခြင်းကို ဆက်လက် ပံ့ပိုးကူညီလျက်ရှိပြီး အထောက်အထားအခြေပြု ကာကွယ်ခြင်း၊ စစ်ဆေးခြင်း၊ ကုသခြင်းနှင့် စောင့်ရှောက်မှုဝန်ဆောင်မှုများကို အားကောင်းစေရန် ဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်။ နာတာရှည် အသည်းရောင်အသားဝါ ဘီပိုး ခံစားနေရသူများအတွက် ကုသမှုပေးအပ်ခြင်းကို အရေးတကြီး အာရုံစိုက်ဆောင်ရွက်ရန် လိုအပ်ပါသည်။ အကြောင်းမှာ အသည်းခြောက်ခြင်းနှင့် အသည်းကင်ဆာတို့သည် အသည်းရောင်အသားဝါ ဘီပိုးနှင့် စီပိုးတို့ကြောင့် အဓိကဖြစ်ပွားပြီး လက်ရှိရရှိနိုင်သော ရောဂါရှာဖွေရေးနှင့် ကုသရေးဆိုင်ရာပစ္စည်းများဖြင့် ကာကွယ်ကုသနိုင်သောကြောင့်ဖြစ်သည်။

မိခင်မှ ကလေးသို့ HIV နှင့် ဆစ်ဖလစ်ရောဂါ ကူးစက်မှုပပျောက်ရေး လုပ်ငန်းများတွင် အသည်းရောင်အသားဝါ ဘီပိုးကိုပါ ပေါင်းစပ်ထည့်သွင်းပြီး ရောဂါသုံးမျိုးစလုံးကူးစက်မှုပပျောက်ရေးအတွက် ဦးစားပေးဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်။

ယခုကျရောက်သည့်ကမ္ဘာ့အသည်းရောင်ရောဂါနေ့တွင် အထက်ပါကိုယ်တွေ့အဖြစ်အပျက်များသည် အသည်းရောင်ရောဂါ တိုက်ဖျက်ရေးတွင် တိုးတက်မှုနှင့် လိုအပ်ချက်နှစ်ခုလုံးကို မီးမောင်းထိုးပြလျက်ရှိသည်။ အထူးသဖြင့် အသည်းရောင်အသားဝါ ဘီနှင့်စီရောဂါအတွက် လက်လှမ်းမီနိုင်သော စောင့်ရှောက်မှုကို ရရှိနိုင်မှသာ မိသားစုများကို ကာကွယ်နိုင်ပြီး၊ ရောဂါကူးစက်ပြန့်ပွားမှုကို လျှော့ချ၍ အသည်းရောင်ရောဂါကို ပြည်သူ့ကျန်းမာရေးဆိုင်ရာ ခြိမ်းခြောက်မှုတစ်ခုအဖြစ်မှ ဖယ်ရှားရန် အကူအညီအထောက်အပံ့ဖြစ်နိုင်မည်ဖြစ်သည်။

*ဤဆောင်းပါးကို WHO website တွင် မူရင်းထုတ်ဝေထားပါသည်။